RBI Government Securities: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)એ બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં ઉપલબ્ધ વધારાની લિક્વિડિટી અને ફંડ્સની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને મોટો નિર્ણય લીધો છે. RBI Government Securities હેઠળ રિઝર્વ બેંક ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન (OMO) દ્વારા કુલ ₹1 લાખ કરોડની સરકારી સિક્યોરિટીઝ વેચશે. આ વેચાણ ત્રણ અલગ-અલગ તબક્કામાં કરવામાં આવશે.
દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, પ્રથમ તબક્કામાં 17 સપ્ટેમ્બરે ₹50,000 કરોડની સરકારી સિક્યોરિટીઝની હરાજી કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ 21 સપ્ટેમ્બરે ₹25,000 કરોડ અને 28 સપ્ટેમ્બરે વધુ ₹25,000 કરોડની સરકારી સિક્યોરિટીઝ વેચવામાં આવશે. એટલે કે ત્રણેય તબક્કાને મળીને કુલ ₹1 લાખ કરોડની સિક્યોરિટીઝ બજારમાં વેચશે.
17 સપ્ટેમ્બરે પ્રથમ હરાજી
RBI Government Securities ની પ્રથમ હરાજી 17 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ યોજાશે. આ હરાજીમાં કુલ ₹50,000 કરોડની સરકારી સિક્યોરિટીઝ વેચવામાં આવશે. ના જણાવ્યા અનુસાર, હરાજી સવારે 9:30 વાગ્યાથી 10:30 વાગ્યા સુધી યોજાશે.
હરાજીમાં ભાગ લેનારા યોગ્ય પ્રતિભાગીઓએ ના કોર બેન્કિંગ સોલ્યુશન એટલે કે E-Kuber સિસ્ટમ મારફતે પોતાની બોલી ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે જમા કરાવવાની રહેશે. હરાજી પૂર્ણ થયા બાદ તેના પરિણામો પણ તે જ દિવસે જાહેર કરવામાં આવશે.
સફળ બોલી લગાવનાર પ્રતિભાગીઓએ 18 સપ્ટેમ્બરે બપોરે 12 વાગ્યા સુધીમાં સંબંધિત સરકારી સિક્યોરિટીઝ તેમના Subsidiary General Ledger (SGL) ખાતામાં ઉપલબ્ધ કરાવવાની રહેશે.
કઈ સરકારી સિક્યોરિટીઝની થશે હરાજી?
17 સપ્ટેમ્બરની પ્રથમ હરાજીમાં કુલ છ સરકારી સિક્યોરિટીઝનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ સિક્યોરિટીઝની મેચ્યોરિટી માર્ચ 2029થી ફેબ્રુઆરી 2032 વચ્ચે છે.
હરાજીમાં સામેલ થનારી સરકારી સિક્યોરિટીઝમાં 7.59% GS 2029, 6.79% GS 2029, 7.61% GS 2030, 5.77% GS 2030, 6.68% GS 2031 અને 8.28% GS 2032નો સમાવેશ થાય છે.
આ સિક્યોરિટીઝ અલગ-અલગ વર્ષોમાં મેચ્યોર થવાની છે. RBI દ્વારા આ વેચાણનો નિર્ણય બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં ઉપલબ્ધ ફંડ્સની વર્તમાન સ્થિતિ અને તેમાં થઈ રહેલા ફેરફારોની સમીક્ષા બાદ લેવામાં આવ્યો છે.
21 અને 28 સપ્ટેમ્બરે પણ થશે વેચાણ
માત્ર 17 સપ્ટેમ્બરે જ સરકારી સિક્યોરિટીઝ વેચશે નહીં. કુલ ₹1 લાખ કરોડના વેચાણ માટે ત્રણ તબક્કાની યોજના બનાવવામાં આવી છે.
પ્રથમ તબક્કામાં 17 સપ્ટેમ્બરે ₹50,000 કરોડની સિક્યોરિટીઝ વેચાશે. ત્યારબાદ 21 સપ્ટેમ્બરે ₹25,000 કરોડ અને 28 સપ્ટેમ્બરે ₹25,000 કરોડની સિક્યોરિટીઝનું વેચાણ કરવામાં આવશે.
આ રીતે ત્રણેય હરાજીમાં કુલ ₹1 લાખ કરોડની સરકારી સિક્યોરિટીઝ બજારમાં વેચવામાં આવશે. અંગેનો આ નિર્ણય બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં વધેલી લિક્વિડિટીને સંચાલિત કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.
બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં વધ્યું ફંડિંગ
RBI ના આ નિર્ણય પાછળનું એક મુખ્ય કારણ બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં ઉપલબ્ધ ફંડ્સમાં થયેલો વધારો છે. તાજેતરમાં FCNR(B) ડિપોઝિટ દ્વારા દેશમાં મોટી માત્રામાં વિદેશી ચલણ આવ્યું છે. તેના કારણે બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
જ્યારે બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં વધારે લિક્વિડિટી ઉપલબ્ધ હોય છે ત્યારે વિવિધ સાધનો દ્વારા તેને મેનેજ કરે છે. વધારાની લિક્વિડિટીને સિસ્ટમમાંથી પાછી ખેંચવા માટે રિઝર્વ બેંક સમયાંતરે વિવિધ પ્રકારની કામગીરી હાથ ધરે છે.
આ જ પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે વેરિએબલ રેટ રિવર્સ રેપો એટલે કે VRRR હરાજી પણ કરી રહ્યું છે. FCNR(B) ડિપોઝિટ દ્વારા બેન્કોએ મોટી માત્રામાં ફંડ એકત્ર કર્યા બાદ બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં રોકડ ઉપલબ્ધતામાં ઝડપથી વધારો થયો છે.
OMO શું છે અને તેની શું અસર થઈ શકે?
OMO એટલે Open Market Operation. તેના દ્વારા બજારમાં સરકારી સિક્યોરિટીઝની ખરીદી અથવા વેચાણ કરે છે. જ્યારે RBI સરકારી સિક્યોરિટીઝ વેચે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે બજારમાંથી લિક્વિડિટી ખેંચાય છે અને બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં ઉપલબ્ધ વધારાના ફંડ્સને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળે છે.
RBI Government Securities નું આ વેચાણ પણ બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં વધેલી લિક્વિડિટીને મેનેજ કરવાના હેતુથી કરવામાં આવી રહ્યું છે. બજારમાં રહેલી વધારાની રોકડને શોષવામાં આવી શકે છે, જેના કારણે નાણાકીય વ્યવસ્થામાં સંતુલન જાળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
સરકારી બોન્ડના રોકાણકારો માટે પણ આ હરાજી મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કેની કામગીરીથી બોન્ડ માર્કેટમાં માંગ અને સપ્લાયની સ્થિતિ પર અસર થઈ શકે છે. જોકે, બોન્ડના ભાવ અને યીલ્ડ પર અન્ય સ્થાનિક તથા વૈશ્વિક પરિબળોની પણ અસર રહે છે.
RBIના નિર્ણય પર બજારની નજર
દ્વારા ₹1 લાખ કરોડની સરકારી સિક્યોરિટીઝ વેચવાની જાહેરાત એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટીની સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. વિદેશી ચલણની આવક અને FCNR(B) ડિપોઝિટ દ્વારા બેન્કોમાં વધેલા ફંડ્સને ધ્યાનમાં રાખીને રિઝર્વ બેંકે લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ પર ભાર મૂક્યો છે.
આગામી દિવસોમાં 17 સપ્ટેમ્બરની પ્રથમ હરાજી પર બેન્કો, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને બોન્ડ માર્કેટ સાથે જોડાયેલા રોકાણકારોની નજર રહેશે. ત્યારબાદ 21 અને 28 સપ્ટેમ્બરની હરાજી પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
આ રીતે નું કુલ ₹1 લાખ કરોડનું વેચાણ ભારતીય બેન્કિંગ સિસ્ટમ અને સરકારી બોન્ડ માર્કેટ માટે મહત્વપૂર્ણ ઘટના બની શકે છે. રિઝર્વ બેંકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં ઉપલબ્ધ ફંડ્સની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને લિક્વિડિટીનું યોગ્ય સંચાલન કરવાનો છે.
