UP IMD Alert: ફેબ્રુઆરીનો અડધો મહિનો પણ પૂર્ણ થયો નથી, છતાં ઉત્તર પ્રદેશમાં ગરમીનો (Heat Forecast)અહેસાસ શરૂ થઈ ગયો છે. સવારમાં હળવી ઠંડી પડે છે, પરંતુ બપોરે સૂર્યપ્રકાશ તીવ્ર બની રહ્યો છે. ઉત્તર ભારત સહિત યુપીમાં શિયાળો નબળો રહ્યો છે અને હવે સંકેત મળી રહ્યા છે કે 2026માં ગરમી રેકોર્ડ તોડી શકે છે. હાલની પરિસ્થિતિ ભવિષ્ય (Heat Forecast)માટે ચિંતાજનક માનવામાં આવી રહી છે.

2024 અને 2025 બાદ હવે 2026 પર નજર

હવામાન વિભાગ (IMD) અનુસાર વર્ષ 2024 અત્યાર સુધીનું સૌથી ગરમ વર્ષ રહ્યું હતું. 2025 દેશનું 8મું સૌથી ગરમ વર્ષ નોંધાયું. આવી સ્થિતિમાં 2026 માટેની આગાહીઓ વધુ ચિંતા વધારી રહી છે. સવાલ એ છે કે શું 2026 વર્ષ 2024નો રેકોર્ડ તોડી દેશે? અને આ વખતે શિયાળો કેટલો નબળો રહ્યો?

શિયાળો કેમ નબળો રહ્યો?

નોઈડા સ્થિત સ્કાયમેટ વેધરના હવામાન નિષ્ણાતો જણાવે છે કે આ વખતે ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીમાં સરેરાશ મહત્તમ અને લઘુત્તમ તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધારે રહ્યું હતું. સામાન્ય રીતે ઉત્તર ભારતમાં શિયાળામાં મહત્તમ તાપમાન 20-22 ડિગ્રી અને લઘુત્તમ 10-15 ડિગ્રી સેલ્સિયસ રહે છે, પરંતુ આ વર્ષે તે સરેરાશથી ઉપર રહ્યું.

લા-નિના સક્રિય ન હોવાથી ઠંડીની તીવ્રતા ઓછી રહી. લખનૌ હવામાન કેન્દ્રના વૈજ્ઞાનિક મોહમ્મદ દાનિશ મુજબ, ગયા વર્ષની સરખામણીએ આ વર્ષે ઠંડી ઓછી પડી.

લા-નિના શું છે?

લા-નિના એક વૈશ્વિક આબોહવા પેટર્ન છે, જેમાં પ્રશાંત મહાસાગરનું પાણી સામાન્ય કરતાં વધુ ઠંડુ થઈ જાય છે. આ પરિસ્થિતિ વિશ્વભરના હવામાનને અસર કરે છે. ભારતમાં વરસાદ, ઠંડી અને ગરમીની તીવ્રતા મોટા ભાગે લા-નિના અથવા અલ નિનો જેવી પરિસ્થિતિઓ પર આધાર રાખે છે.

IMDએ 2025ના શિયાળાની શરૂઆતમાં આગાહી કરી હતી કે લા-નિના સક્રિય થઈ શકે છે, પરંતુ તે યથાવત્ રહી ન હતી. પરિણામે શિયાળામાં ખાસ ઠંડી જોવા મળી નહોતી.

પશ્ચિમી વિક્ષેપો રહ્યા ઓછા સક્રિય

અમેરિકાની હવામાન એજન્સી NOAAએ પણ શિયાળામાં લા-નિના સક્રિય થવાની 60% સંભાવના દર્શાવી હતી, પરંતુ તે અસરકારક બની નહોતી. પશ્ચિમી વિક્ષેપોની પ્રવૃત્તિ પણ ઓછી રહી, જેના કારણે વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો પડ્યો. 1 જાન્યુઆરીથી 11 ફેબ્રુઆરી વચ્ચે રાજ્યમાં 36% વરસાદની ઘટ નોંધાઈ.

ફેબ્રુઆરીનો મહિનો અત્યાર સુધી કેવો?

બીએચયુના જિયોફિઝિક્સ વિભાગના નિષ્ણાતો મુજબ હાલમાં વસંત ઋતુ ચાલી રહી છે. આગામી 2-3 અઠવાડિયામાં હવામાનમાં મોટો ફેરફાર થવાની શક્યતા ઓછી છે. સવાર-રાત્રે હળવી ઠંડી રહેશે અને બપોરે હળવો સૂર્યપ્રકાશ રહેશે. 18 ફેબ્રુઆરી આસપાસ લખનૌ, કાનપુર, ગાઝિયાબાદ, ગૌતમ બુદ્ધ નગર, આગ્રા, બરેલી, મુરાદાબાદ, રામપુર, સીતાપુર, અલીગઢ અને સહારનપુરમાં હળવો વરસાદ પડી શકે છે.

1901 પછીનો તાપમાન રેકોર્ડ

ફેબ્રુઆરી 2025માં સરેરાશ લઘુત્તમ તાપમાન 15 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર રહ્યું — જે 1901 પછી પ્રથમ વખત નોંધાયું. જાન્યુઆરી 2025 પણ 1901 પછીનો ત્રીજો સૌથી ગરમ (Heat Forecast)મહિનો રહ્યો. વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO) મુજબ 2024 પૃથ્વી માટે અત્યાર સુધીનું સૌથી ગરમ વર્ષ હતું અને તાપમાનમાં 1.55 ડિગ્રીનો વધારો નોંધાયો.

2026માં કેવું રહેશે હવામાન?

હવામાન નિષ્ણાતો મુજબ માર્ચના પ્રથમ અઠવાડિયા પછી યુપીમાં ઉનાળા (Heat Forecast)ની મોસમ શરૂ થઈ જશે. માર્ચના અંત સુધીમાં મહત્તમ તાપમાન 35-38 ડિગ્રી સુધી પહોંચી શકે છે, જ્યારે એપ્રિલ-મેમાં 42-45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે.

જો અલ નિનો મજબૂત રહેશે, તો ગરમીનું (Heat Forecast)મોજું વધુ લાંબું અને તીવ્ર બની શકે છે. રાત્રિના તાપમાનમાં પણ ઘટાડો ઓછો રહેશે, જેના કારણે લોકોને ઓછી રાહત મળશે.

હીટવેવ (Heat Forecast)અને શહેરી હીટ આઇલેન્ડ અસર

નિષ્ણાતો માને છે કે 2026માં હીટવેવ દિવસોની સંખ્યા વધશે. શહેરી વિસ્તારોમાં ‘અર્બન હીટ આઇલેન્ડ’ અસરને કારણે રાત્રે પણ ગરમી (Heat Forecast)યથાવત્ રહેશે. આ પરિસ્થિતિ સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી બની શકે છે.

કૃષિ પર અસર

માર્ચ મહિનામાં તાપમાનમાં તીવ્ર વધારો થવાથી રવિ પાકને નુકસાન થવાની શક્યતા છે. ઘઉં માટે માર્ચ દાણા ભરવાનો સમય હોય છે. જો આ સમય દરમિયાન વધારે ગરમી (Heat Forecast)પડે તો ઉપજ ઘટી શકે છે. સરસવ, ચણા અને વટાણા જેવા પાક પર પણ ગરમ પવન અને ભેજના અભાવની અસર પડશે. જમીન ઝડપથી સૂકાઈ જવાથી સિંચાઈ ખર્ચ વધશે.

વૈશ્વિક ચિંતા અને 2026ની આગાહી

એક આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલ મુજબ 2026 વિશ્વના ચાર સૌથી ગરમ વર્ષોમાંનું એક બની શકે છે. ગ્રીનહાઉસ ગેસોમાં વધારો અને અલ નિનો જેવી પરિસ્થિતિઓ પૃથ્વીનું સરેરાશ તાપમાન 1.4 થી 1.5 ડિગ્રી સુધી વધારી શકે છે. આ વધતી ગરમી પેરિસ સમજૂતીના લક્ષ્યો માટે પડકાર બની શકે છે. ભારે ગરમી, દુષ્કાળ અને અચાનક હવામાન પરિવર્તન વધુ જોવા મળી શકે છે.

આ પણ વાંચો:આગામી 12 કલાકમાં 3 રાજ્યોમાં ભારે વરસાદની ચેતવણી, ઉત્તર ભારતમાં ગાઢ ધુમ્મસ; જાણો આજનું હવામાન અપડેટ

આ પણ વાંચો:ગુજરાતમાં 7 દિવસ મિશ્ર હવામાન, અનેક શહેરોમાં 15-16°C તાપમાન, ઠંડીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો

આ પણ વાંચો:દિલ્હી-NCR સહિત ઉત્તર ભારતમાં હવામાન બદલાશે, 15 ફેબ્રુઆરીથી તોફાન અને વરસાદની ચેતવણી