National News:તમે ઘણીવાર ભાજપના કાર્યકરોને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના જન્મદિવસને “સેવા પખવાડિયા” (સેવા પખવાડિયા) તરીકે ઉજવતા જોયા હશે, અને દર વર્ષે તેઓ તેમાં કંઈક નવું ઉમેરે છે, જેમ કે આ વર્ષે “માય મોદી સ્ટોરી”. પંડિત જવાહરલાલ નેહરુના જન્મદિવસને “બાળ દિવસ” જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો અને અટલ બિહારી વાજપેયીના જન્મદિવસને “સુશાસન દિવસ” જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ કોઈએ RSS દ્વારા તેના સરસંઘચાલક કે અન્ય કોઈ અધિકારીનો જન્મદિવસ ઉજવવામાં આવ્યો હોય તેવું સાંભળ્યું નથી. RSS થી પરિચિત અથવા સંકળાયેલા લોકો જાણે છે કે RSS વર્ષમાં ફક્ત છ તહેવારો ઉજવે છે, અને સંયોગથી, RSS સ્થાપક ડૉ. કેશવ બલિરામ હેડગેવારની જન્મજયંતિ નવા વર્ષની પૂર્વ સંધ્યાએ આવે છે, પરંતુ તેના માટે કંઈ ખાસ કરવામાં આવતું નથી. તેથી, જ્યારે ખબર પડે છે કે RSS એક સમયે તેના સરસંઘચાલક ગુરુ ગોલવલકરના 51મા જન્મદિવસને દેશભરમાં 83 દિવસ સુધી તેમના 50મા જન્મદિવસ તરીકે ઉજવતું હતું, ત્યારે આશ્ચર્ય થવું સ્વાભાવિક છે.

ગુરુજી, જેમણે તેમનો ફોટો પણ લેવાનું ટાળ્યું હતું, તેમને તેમનો જન્મદિવસ ઉજવવા માટે કેવી રીતે મનાવી શકાય? આ પ્રશ્ન RSS સમર્થકોના મનમાં હોઈ શકે છે. ગુરુ ગોલવલકરનું જીવનચરિત્ર લખનારા બે વિદ્વાનોએ તેમના પુસ્તકોમાં આનો જવાબ આપ્યો છે. રંગા હરિ લખે છે કે 1952 માં ગૌહત્યા વિરુદ્ધના અભિયાન દરમિયાન, RSS એ સામાન્ય લોકોમાં એક વિશાળ રાષ્ટ્રવ્યાપી આઉટરીચ અભિયાન શરૂ કર્યું હતું. ચાર વર્ષ પછી, આવી જ આઉટરીચ અભિયાન શરૂ કરવાની અને જનતા સુધી પહોંચવાની જરૂરિયાત અનુભવાઈ. સી.પી. ભીષિકર ગુરુ ગોલવલકરની આત્મકથામાં લખે છે કે સત્યાગ્રહના કાર્યક્રમો દરમિયાન, RSS ની નાણાકીય સ્થિતિ હવે મજબૂત નહોતી, અને તેના પર દેવું પણ જમા થઈ ગયું હતું. સામાન્ય રીતે, RSS તેના કાર્યો ફક્ત તેના સ્વયંસેવકો પાસેથી મળેલી ગુરુદક્ષિણા (આધ્યાત્મિક દાન) પર ચલાવે છે, જનતા પાસેથી પૈસા લેતા નથી. પરંતુ હવે, આઉટરીચ અભિયાન દરમિયાન કોઈ રીતે તેમની પાસેથી નાણાકીય સહાય લેવી જરૂરી લાગતું હતું.

રંગા હરિ દેવાનો ઉલ્લેખ કરતા નથી, પરંતુ તેઓ સમજાવે છે કે જ્યારે RSS ના ચાર વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, લાલા હંસરાજ, બેરિસ્ટર નરેન્દ્ર સિંહ, ભોલાનાથ ઝા અને ધર્મવીર, ગુરુ ગોલવલકરનો જન્મદિવસ ઉજવવાના વિચાર સાથે સંપર્ક કર્યો, ત્યારે તેમણે ભંડોળ એકત્ર કરવાનું સૂચન કર્યું. ગુરુ ગોલવલકર જન્મદિવસની ઉજવણી વિશે સાંભળીને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. ચારેય જણાએ કહ્યું, “આ કાર્યક્રમ સંઘના કાર્યની પ્રગતિ માટે છે, કૃપા કરીને તેનો સ્વીકાર કરો.” તેમનો જવાબ હતો, “તો, શું તે સંઘના કાર્યની પ્રગતિ માટે છે? તમે તેના માટે મને બલિદાન આપી શકો છો, હું મારી જાતને સમર્પિત કરીશ.” આ કાર્યક્રમ ફક્ત આ રીતે આયોજન કરવામાં આવ્યો ન હતો; એકનાથ રાનડે, દત્તોપંત ઠેંગડી અને પ્રોફેસર બાપુરાવ વર્હડપાંડે જેવા ઘણા અગ્રણી વ્યક્તિઓને સમગ્ર કાર્યક્રમનું આયોજન સોંપવામાં આવ્યું હતું. ધ્યેય દેશની પુખ્ત વસ્તીના 2 ટકા લોકો સાથે સીધો સંપર્ક સાધવાનો હતો.

બે પુસ્તિકાઓ દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરવામાં આવ્યું હતું

સંઘે આ પ્રસંગ માટે પુસ્તિકાઓ પણ પ્રકાશિત કરી હતી, કારણ કે પુસ્તિકાઓનો હેતુ ફક્ત તેમના વિચારો લોકોને પહોંચાડવાનો જ નહીં પરંતુ તેમના વેચાણ દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરવાનો પણ હતો. એક પુસ્તિકાનું શીર્ષક “વ્યક્તિ દર્શન” હતું, જેમાં ગુરુ ગોલવલકરની આત્મકથા જેવું જ સાહિત્ય હતું અને તેની કિંમત 2 આના (12 પૈસા) હતી. બીજી “વિચાર દર્શન” હતી, જેમાં ગુરુ ગોલવલકરના વિચારોનો સંગ્રહ હતો. આ એક રીતે સંઘના પોતાના વિચારોને પ્રતિબિંબિત કરતા હતા. તેમની કિંમત આઠ આના અથવા પચાસ પૈસા હતી. એક પત્રિકા પણ ઘરે ઘરે વહેંચવાની હતી, જેમાં પ્રખ્યાત ગ્રંથ, સુભાષિતરત્નભંડગારમનો એક શ્લોક હતો: “ધર્મો રક્ષતિ રક્ષિતાઃ મનુષ્યે સતી દુર્લભ પુરુષતા પુંસ્થ્વે પુનર્વિપ્રતા વિપ્રત્વે…”

આજથી વિપરીત, દરેક શેરીના ચોક પર પોસ્ટરો, બેનરો અથવા કટઆઉટ લગાવવામાં આવે છે. બીજી પહેલ અગ્રણી વિદ્વાનો અને જાહેર હસ્તીઓ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવી હતી, જેમણે ગુરુ ગોલવલકર અને સંઘ વિશે લેખો લખ્યા હતા, જે દેશભરના અખબારોમાં પ્રકાશિત થયા હતા. બાકીનું અભિયાન દરેક શાખાના સ્વયંસેવકો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, ઘરે ઘરે જઈને, લોકોનો સંપર્ક કરીને, પુસ્તિકાઓનું વિતરણ કરીને, મૌખિક સમજૂતીઓ આપીને, પ્રશ્નોના જવાબ આપીને અને નાણાકીય સહાય મેળવવા માટે.

ગુરુ ગોલવલકરના જન્મદિવસની ઉજવણી તેમના જન્મદિવસના બરાબર 51 દિવસ પહેલા શરૂ કરવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું. હિન્દુ કેલેન્ડર મુજબ, તે વર્ષે તેમનો જન્મદિવસ 8 માર્ચે હતો, તેથી આ કાર્યક્રમ જાન્યુઆરીમાં શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. એવું પણ નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે અભિયાનનો બીજો તબક્કો 8 માર્ચથી 8 એપ્રિલ સુધી ચાલશે. પ્રથમ તબક્કો ક્રિયાલક્ષી હતો, એટલે કે સંપર્કો વિસ્તૃત કરવા, પુસ્તિકાઓનું વિતરણ કરીને ભંડોળ એકત્ર કરવા અને સંઘ વિશે જાગૃતિ લાવવાનો હતો. બીજો તબક્કો ગુરુ ગોલવલકરની ઉજવણીનો હતો, જે 8 એપ્રિલે દિલ્હીના રામલીલા મેદાનમાં સમાપ્ત થશે. દરેક રાજ્યએ આ ઉજવણી માટે પોતાની સ્વાગત સમિતિની રચના કરી. કેટલાક મોટા કાર્યક્રમોમાં મંચ પર બેસવા માટે પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું. નાગપુર સમિતિનું અધ્યક્ષપદ પ્રખ્યાત ઇતિહાસકાર રાધાકુમુદ મુખર્જી અને દિલ્હી સમિતિનું અધ્યક્ષપદ પાકિસ્તાનના ભૂતપૂર્વ હાઇ કમિશનર સીતારામ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. દરેક સમારંભમાં, ગુરુ ગોલવલકરને અભિનંદન પત્ર અને રકમ આપવામાં આવી હતી. રંગહારીએ વિવિધ રાજ્યોમાંથી એકત્રિત કરાયેલા ભંડોળની વિગતો પૂરી પાડી છે, જે કુલ 2.1 મિલિયન રૂપિયા છે.

પરંતુ ડૉ. હેડગેવારના સહયોગીએ વાંધો ઉઠાવ્યો.

જ્યારે જાન્યુઆરીમાં આ ઝુંબેશ શરૂ થઈ, ત્યારે ગુરુ ગોલવલકર 31 જાન્યુઆરીએ આયુર્વેદિક સારવાર માટે કેરળના પશ્ચિમ પટ્ટામ્બી ગયા. તેઓ 2 માર્ચે જ નાગપુર પાછા ફર્યા. જોકે, RSSના બધા વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પટ્ટામ્બીમાં તેમની મુલાકાત લેવાનું ચાલુ રાખ્યું. RSSના શરૂઆતના પ્રચારક અને હેડગેવારના નજીકના સાથી ગણાતા દાદારાવ પરમાર્થ પણ તેમની મુલાકાત લેતા હતા. બાદમાં, આધ્યાત્મિકતામાં તેમનો વિશ્વાસ વધુ ગાઢ બન્યો, જેના કારણે તેઓ પહેલા પોંડિચેરીના અરવિંદો આશ્રમ અને પછી ઋષિકેશ ગયા. દાદારાવ એ જ વ્યક્તિ હતા જેમણે ચેન્નાઈના ટી.વી.આર. શાસજીને RSSમાં લાવ્યા, એ જ શાસ્ત્રીજી જેમણે RSS પરથી પ્રતિબંધ હટાવવામાં ગુરુ ગોલવલકરને નોંધપાત્ર મદદ કરી હતી.

તેમની મુલાકાતનો વિષય થોડો અલગ હતો. તેઓ ગુરુ ગોલવલકરના જન્મદિવસની ઉજવણીથી નાખુશ હતા, તેમણે કહ્યું કે RSSમાં આવી કોઈ વ્યવસ્થા નથી. ડૉ. હેડગેવાર સંગઠન કરતાં કોઈપણ વ્યક્તિને વધુ મહત્વ આપવાનો પણ સખત વિરોધ કરતા હતા. ડૉ. ગોલવલકરે પછી તેમને કહ્યું, “મને પણ તમારા જેવું જ લાગે છે, પરંતુ RSS ના વરિષ્ઠ સ્વયંસેવકોએ આ નિર્ણય સામૂહિક રીતે લીધો છે, અને તેની પાછળ કારણો છે.” તેમણે તે કારણો એક પછી એક સમજાવ્યા. ત્યારે જ દાદારાવ પરમાર્થ સંતુષ્ટ થયા અને સંમત થઈને ચાલ્યા ગયા.

8 માર્ચ, વિજયા એકાદશીના રોજ, ગુરુ ગોલવલકરના જન્મદિવસ નિમિત્તે નાગપુરમાં એક ધાર્મિક વિધિ કરવામાં આવી હતી. તેમની માતા, “તાઈજી” ખૂબ ખુશ થયા; પહેલા તેમના આશીર્વાદ માંગવામાં આવ્યા. તેમની પરવાનગીથી, ગુરુ ગોલવલકરના ફોટા પણ લેવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ તેમણે રેશ્મી બાગ ખાતે ડૉ. હેડગેવારની સમાધિની મુલાકાત લીધી અને ફૂલો અર્પણ કર્યા. દેશભરના શહેરોમાં પૂજા, હવન અને અન્ય સમારોહ યોજાયા, જેમાં નાના અને મોટા ઘણા સમારોહનો સમાવેશ થાય છે. ગુરુ ગોલવલકરે પોતે નાગપુર સન્માન સમારોહમાં હાજરી આપી હતી. તેઓ એ હકીકતથી થોડા પરેશાન હતા કે બધું તેમની આસપાસ ફરતું હતું, દરેક તેમના વિશે વાત કરી રહ્યું હતું, RSS ને બદલે તેમની પ્રશંસા કરી રહ્યું હતું. કદાચ આ જ બાબત તેમને અસ્વસ્થ કરી રહી હતી.

આવી પરિસ્થિતિઓમાં, તેમણે આવી ઘટનાઓ પ્રત્યે કંઈક અંશે પાછળ રહીને વલણ અપનાવ્યું હોય તેવું લાગતું હતું. “વિચાર દર્શન” પુસ્તિકા વિશે, તેમણે મંચ પરથી કહ્યું, “આને મારા વિચારો તરીકે ન લેવું જોઈએ; આ સંઘના વિચારો છે.” એક સમયે, તેમણે કહ્યું, “મિશન વ્યક્તિ કરતાં ઘણું મોટું છે. જો કોઈ એવું વિચારે છે કે મિશન સંપૂર્ણપણે તેના પર નિર્ભર છે, તો તે અર્થહીન અહંકાર છે. આજે, વ્યક્તિ ત્યાં છે, કાલે તે ચાલ્યો જશે. કોઈ બીજું આવીને તેનું સ્થાન લેશે, અને સંગઠન ચાલુ રહેશે. તેથી, હું તમને વિનંતી કરું છું કે વ્યક્તિ નહીં, પણ સંગઠન તરફ જુઓ.” તેમના વિચારો સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે તેઓ પોતાના મહિમાથી અસ્વસ્થ હતા.

તેઓ દિલ્હીના પ્રેસ ફોટોગ્રાફરોથી ગુસ્સે થયા!

અને કદાચ આ જ કારણે તેઓ દિલ્હીમાં સમાપન સમારોહમાં થોડા નારાજ હતા. તેઓ શિસ્તબદ્ધ RSS કાર્યક્રમોથી ટેવાયેલા નહોતા, જ્યાં અરાજકતા ફેલાઈ ગઈ હતી. જ્યારે તેઓ પોતાનું ભાષણ આપવા માટે ઉભા થયા, ત્યારે દિલ્હીના પ્રેસ ફોટોગ્રાફરો અચાનક તેમના સ્થાન માટે ધક્કામુક્કી કરવા લાગ્યા, કદાચ ચોક્કસ સ્થાન માટે એકબીજા સાથે ધક્કામુક્કી કરવા લાગ્યા, અને પછી ફોટોગ્રાફ્સ લેવા માટે સ્થાન બદલતા રહ્યા. આજે પણ આવું બને છે, પરંતુ ગુરુ ગોલવલકર આવી વસ્તુથી ટેવાયેલા નહોતા. હજારોની સંખ્યામાં ભીડ હતી, પરંતુ તેઓ શિસ્તબદ્ધ રીતે બેઠા હતા. તેમના સંબોધન પછી એક સરઘસ નીકળવાનું હતું, પરંતુ એકમાત્ર જે શિસ્તબદ્ધ ન હતો તે પ્રેસ ફોટોગ્રાફરો હતા. તેમને લાગ્યું કે કોઈ તેમને મેનેજ કરશે. પરંતુ આ બધું અચાનક બન્યું, અને કોઈ બોલે ત્યાં સુધી પ્રેસ ફોટોગ્રાફરો શાંતિથી બેઠા હતા. ગુરુ ગોલવલકર તે દિવસના હીરો હતા, તેથી બધા ફોટોગ્રાફ લેવા માટે દોડી ગયા. એટલું જ નહીં, પરંતુ તેઓએ તેમને પૂછવાનું પણ શરૂ કર્યું.

અચાનક, ગુરુ ગોલવલકર થોડા ગુસ્સે થયા અને ચાર્જમાં રહેલા અધિકારીઓને કહ્યું, “જો ફોટોગ્રાફરો મારા ફોટોગ્રાફ લેવાનું બંધ નહીં કરે, તો હું મીટિંગ છોડી દઈશ.” આગામી બે મિનિટમાં, બધું સમાધાન થઈ ગયું.

આ પણ વાંચો:RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવત ગુજરાતના પ્રવાસે, બે દિવસીય કાર્યક્રમો અને બેઠકો

આ પણ વાંચો:RSSના બેકગ્રાઉન્ડે સીપી રાધાકૃષ્ણનને ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી

આ પણ વાંચો:કેમ RSS ને ભાજપ પ્રમુખ માટે આ નામ પસંદ નથી? જગદીપ ધનખરના રાજીનામાથી કામમાં થશે વધારો!