Kolkata News : ‘આરજી કર હોસ્પિટલની મહિલા ડોક્ટરને ન્યાય મળ્યો નથી. ડોક્ટર ભગવાન સમાન હોય છે. જ્યારે લોકો તેમને માન આપી શકતા નથી, તો પછી અમે માટી શા માટે આપીએ? જો આવતા વર્ષે પણ એ ડોક્ટરને ન્યાય નહીં મળે તો અમે ત્યારે પણ માટી નહિ આપીએ.’સુષમા (નામ બદલ્યું છે) કોલકાતાના રેડલાઈટ એરિયા સોનાગાછીમાં રહે છે. દર વર્ષે તે દુર્ગાની મૂર્તિ માટે પોતાના ઘરમાંથી માટી દાન કરતી હતી. આ વખતે તેણે સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી. દુર્ગાની મૂર્તિ બનાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી 10 પ્રકારની માટીમાંથી એક રેડલાઇટ એરિયાની છે. સુષમાની જેમ અન્ય સેક્સવર્કર પણ આ વખતે માટી નહિ આપે. આ તમામ મમતા સરકારથી નારાજ છે.

પશ્ચિમ બંગાળમાં દર વર્ષે દુર્ગા પૂજા ખૂબ જ ધામધૂમથી ઊજવવામાં આવે છે, પરંતુ આ વખતે વાતાવરણ અલગ છે. 9 ઓગસ્ટના રોજ કોલકાતાની આરજી કર મેડિકલ કોલેજમાં ટ્રેઇની ડોક્ટર સાથે રેપ-હત્યાની ઘટના બની હતી. તેના વિરોધમાં કોલકાતામાં રોજેરોજ વિરોધ પ્રદર્શન અને માર્ચ કાઢવામાં આવી રહી છે. એની અસર દુર્ગા પૂજા પર પણ જોવા મળે છે.મમતા સરકાર દુર્ગા પૂજા માટે દરેક વિસ્તારની સ્થાનિક ક્લબોને 85 હજાર રૂપિયા આપે છે, પરંતુ ઘટનાને કારણે ઘણી ક્લબોએ આ પૈસા પણ લેવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે. દર વર્ષે આ સમય સુધીમાં દુર્ગા પૂજા પંડાલોને 70-80% સ્પોન્સરશિપ મળતી હતી. આ વખતે માત્ર 40-45% જ મળી છે, તેથી પશ્ચિમ બંગાળમાં દુર્ગા પૂજાની 50 હજાર કરોડ રૂપિયાની અર્થવ્યવસ્થા જોખમમાં છે. 20 લાખ લોકોની રોજગારી પણ દાવ પર છે.

આ વખતે દુર્ગા પૂજા 9 ઓક્ટોબરથી શરૂ થવાની છે. આ માટે કેવી તૈયારીઓ ચાલી રહી છે અને આરજી કર હોસ્પિટલમાં આ ઘટનાની શું અસર થાય છે એ જાણવા માટે ભાસ્કરે દુર્ગોત્સવ ફોરમ, કારીગરો, પૂજામાં ડ્રમ વગાડનારાઓ અને સોનાગાછીની મહિલાઓ સાથે વાત કરી. દુર્ગા પૂજામાં એવી પરંપરા છે કે સેક્સવર્કરોના ઘરેથી માતાની મૂર્તિ માટે માટી લાવવામાં આવે છે, તેથી અમે સૌપ્રથમ કોલકાતાના સૌથી મોટા રેડલાઈટ વિસ્તાર સોનાગાછી પહોંચ્યા. કેટલીક સેક્સવર્કર્સ સાથે વાત કરી.અહીં મળેલી સુષમા કહે છે, ‘સમાજનો દરેક વર્ગ દુર્ગા પૂજામાં ભાગ લે છે. રાજાઓ અને દલિતો બધાને સમાન અધિકાર આપવામાં આવ્યા છે. આ જ કારણ છે કે સેક્સવર્કર્સના ઘરેથી માટી લાવીને મા દુર્ગાની મૂર્તિ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આરજી કર હોસ્પિટલમાં મહિલા ડોક્ટર સાથે જે થયું એ પછી અમે માટી આપવાની ના પાડી દીધી છે.ચંચલ (નામ બદલ્યું છે) કહે છે, ‘આરજી કર હોસ્પિટલમાં મહિલા ડૉક્ટરને ટોર્ચર કરીને મોતને ઘાટ ઉતારવામાં આવી હતી. બંગાળમાં મહિલાઓ સુરક્ષિત નથી. અમે સેક્સવર્કર છીએ તો કેવી રીતે સુરક્ષિત અનુભવીશું? અમે મહિલાઓ માટે વધુ સારી સુરક્ષા વ્યવસ્થા ઈચ્છીએ છીએ. એટલા માટે અમે સરકાર સામે વિરોધ કરી રહ્યા છીએ.’

આરજી કર હોસ્પિટલમાં બનેલી ઘટનાને એક મહિનાથી વધુ સમય વીતી ગયો છે, જેના કારણે પૂજા પંડાલની સ્પોન્સરશિપ પર પણ અસર પડી છે. કપડાં, શણગાર અને પૂજા સામગ્રીની ખરીદી ઘટી રહી છે. શિલ્પકારો અને ડ્રમર્સને કામ મળતું નથી. તેમની દર વર્ષે અત્યારસુધી દુર્ગા પૂજા પંડાલોને 70-80% સ્પોન્સરશિપ મળતી હતી, પરંતુ આ વખતે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. અમે દુર્ગોત્સવ માટે ફોરમના જનરલ સેક્રેટરી શાશ્વત બસુ સાથે વાત કરી છે. ફોરમ ફોર દુર્ગોત્સવ, રાજ્યમાં પૂજા આયોજકોનું સંગઠન છે.બસુ કહે છે, ‘આ વખતે અત્યારસુધી માત્ર 40-45% સ્પોન્સરશિપ મળી છે. તેની અસર દુર્ગા પૂજા સાથે જોડાયેલા વ્યવસાયો પર જોવા મળી રહી છે.’બાસુ કહે છે, ‘આ વર્ષ કોરોના કાળ કરતાં પણ ખરાબ છે. એ સમયે અમે સ્વેચ્છાએ બજેટમાં કાપ મૂક્યો હતો. આ વખતે આરજી કર હોસ્પિટલમાં બનેલી ઘટનાને કારણે પ્રાયોજકો પૈસા આપતા ડરે છે.’બાસુ લોકોને અપીલ કરી રહ્યા છે કે આરજી કર હોસ્પિટલમાં જે બન્યું એને દુર્ગા પૂજા સાથે ન જોડો.

તેઓ વધુમાં કહે છે, ‘રાજ્યમાં દુર્ગા પૂજા પર દર વર્ષે લગભગ 50 હજાર કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે. માત્ર પંડાલ, મૂર્તિ, લાઇટ અને ડેકોરેશન પાછળ 1600 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે. આ બજેટનો 60% સ્પોન્સરશિપમાંથી આવે છે. આ કંપનીઓ મોટે ભાગે મુંબઈ અને બેંગલુરુની છે. ગણેશ પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ સ્પોન્સરશિપ આપવામાં આવે છે.’’આ વખતે ઘણી કંપનીઓએ બદનામ ન થાય કે કોઈ વિવાદમાં ન ફસાય એ માટે સ્પોન્સરશિપ બંધ કરી અથવા પાછી ખેંચી લીધી. સ્થાનિક સ્તરે ટીએમસીના કાર્યકરો પૂજામાં ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લે છે. તેઓ પૂજાથી લઈને દાન એકત્રિત કરવા અને દાન આપવા સુધીની દરેક બાબતમાં આગેવાની લે છે. આ વખતે લોકો એનાથી બચવા માગે છે.’મમતા બેનર્જીની સરકાર દુર્ગા પૂજા માટે દરેક વિસ્તારની સ્થાનિક ક્લબોને દર વર્ષે 85 હજાર રૂપિયા આપે છે. આ ઇવેન્ટથી 20 લાખ લોકોને રોજગાર મળે છે. એમાં મજૂરો, ઇલેક્ટ્રિશિયન, પંડાલ સજાવનારા, ડ્રમર્સ, દુકાનદારો, શિલ્પકારો અને પૂજારીઓનો સમાવેશ થાય છે.

આરજી કરની ઘટના બાદ અનેક ક્લબોએ ઘટનાના વિરોધમાં મમતા સરકાર પાસેથી મદદ લેવાનો ઈનકાર કરી દીધો છે. આ અંગે મમતા બેનર્જીએ કહ્યું-“જે પૂજા સમિતિઓએ સરકારી મદદ લેવાનો ઇનકાર કર્યો છે તેમને યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવશે. નવી પૂજા સમિતિઓની રચના કરીને યાદીમાં ઉમેરવામાં આવશે.”અમે શિલ્પકારો સાથે વાત કરવા બેલગરિયા વિસ્તારમાં રવીન્દ્રકાનન પહોંચ્યા. શિલ્પકાર ગોપાલ પાલ કહે છે, ‘અમને સૌથી વધુ અસર થઈ છે. અમને ઑગસ્ટની શરૂઆતમાં ઓર્ડર મળતા હતા. આ વખતે મને 12 ઓર્ડર મળ્યા. આમાં વિવિધ કદ અને થીમનાં પૂતળાંનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ મારા અડધા ઓર્ડર રદ થયા છે.’

‘મેં કેટલાક ઓર્ડર પર કામ પણ શરૂ કર્યું હતું. કેટલીક મૂર્તિઓમાં માતાનાં ચરણ બનાવવામાં આવ્યાં હતાં અને કેટલીકમાં તેમનો ચહેરો બનાવવામાં આવ્યો હતો. છેલ્લાં બે અઠવાડિયાંથી ભંડોળમાં કાપને કારણે માત્ર 4 ઓર્ડર બચ્યા છે. દર વર્ષે હું 10થી 15 લાખ રૂપિયા કમાતો હતો. આ વખતે ક્લબે મમતાના પૈસા પરત કર્યા. લોકો આ પૈસાથી મૂર્તિઓ ખરીદતા હતા. મારી એક પ્રતિમા રૂ. 50 હજારથી રૂ. 1.5 લાખમાં વેચાય છે.’’આ વખતે તમામ ઓર્ડર નાની મૂર્તિઓના છે. આવકના અભાવે અમે પરેશાન છીએ. કોવિડ-19 પછી આ પહેલીવાર છે જ્યારે અમારી મૂર્તિઓ ઓછી કિંમતે વેચવી પડી છે.ગોપાલની બાજુમાં બેઠેલા અશોક પાલ પણ મૂર્તિ બનાવી રહ્યા હતા. તેઓ કહે છે, ‘આ વખતે લોકો હજુ ઓર્ડર આપવા આવ્યા નથી. આ સમયે અમારી પાસે ખાવાનો પણ સમય રહેતો નહોતો. મને દર વર્ષે 20 ઓર્ડર મળતા હતા. આ બધા મોટી મૂર્તિઓના હતા, જે મોટા પંડાલમાં મૂકવામાં આવે છે.’

‘આ વખતે હું માત્ર 5 શિલ્પ બનાવી રહ્યો છું. પૈસા પણ પહેલાં કરતાં ઓછા મળી રહ્યા છે. કોવિડ-19 પછી યોજાયેલી દુર્ગા પૂજામાં પણ આટલા ઓછા ઓર્ડર મળ્યા નહોતા. ત્યારે પણ મને 12 ઓર્ડર મળ્યા હતા. અમે બધા આરજી કર હોસ્પિટલમાં બનેલી ઘટનાના વિરુદ્ધમાં છીએ, પરંતુ અમે ઈચ્છીએ છીએ કે લોકો તેને દુર્ગા પૂજાથી દૂર રાખે. દુર્ગા પૂજા બંગાળની પરંપરા અને સ્વાભિમાનનું પ્રતીક છે.ઢાક વગાડીને માતા દુર્ગાની પૂજા કરવામાં આવે છે. ઢાક એ ઢોલ જેવું છે. એ દુર્ગા પૂજા, કાલી પૂજા અને ચરક પૂજા પર વગાડવામાં આવે છે. આ દુર્ગા પૂજાનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે. એ પણ ખાસ છે, કારણ કે દલિત સમાજના લોકો ઢાક વગાડે છે. અમે બેલગરિયામાં ઢાકી લોકો સાથે વાત કરી.

શ્યામલ નટ્ટા છેલ્લાં 20 વર્ષથી ઢાક વગાડે છે. તેઓ કહે છે, ‘દુર્ગા પૂજા પર ઢાક વગાડવો શુભ માનવામાં આવે છે. આના વિના દુર્ગા પૂજા થતી નથી. દલિત સમાજના લોકો જ તેને વગાડે છે. આપણે આખું વર્ષ નિષ્ક્રિય બેસીએ છીએ. અમારી કમાણી દુર્ગા પૂજા પર જ થાય છે.’’અમે 5થી 10 લોકોના જૂથમાં જુદા જુદા પંડાલમાં ઢાક વગાડીએ છીએ. માત્ર 10 દિવસમાં 1થી 1.5 લાખ રૂપિયાની કમાણી થાય છે. અમે એક પંડાલમાંથી 10થી 12 હજાર રૂપિયા ચાર્જ કરીએ છીએ. આ વખતે કોઈ પ્રી-ઓર્ડર મળ્યો નથી.શ્યામલાલ આગળ કહે છે, ‘આના પર અમારું ઘર ચાલે છે. ઢોલ નહીં વગાડીએ તો શું ખાઈશું? અમારો બીજો કોઈ ધંધો નથી. ઘણા પંડાલોમાં પૈસા કપાયા છે. મેં મારા જૂના સાહેબને પણ ફોન કર્યો, જેઓ શ્યામબજારમાં પંડાલનું આયોજન કરે છે, પણ તેમણે પ્રી-બુકિંગ કરવાની ના પાડી. તેમણે કહ્યું કે એ પછી જણાવીશ.

‘મેં ઘણા લોકોનો સંપર્ક કર્યો છે. કેટલાક લોકોએ એડવાન્સ આપવાની ના પાડી હતી. હવે જેની પાસે પૈસા હશે તે અમને બોલાવશે. જો તેમની પાસે પૈસા નહીં હોય તો અમને જ તકલીફ થશે. આ વખતે બુકિંગ ઉપલબ્ધ નથી. ગયા વર્ષે 15-16 જગ્યાએથી બુકિંગ આવ્યાં હતાં. આ વખતે અત્યારસુધીમાં માત્ર 5 લોકોએ જ બુકિંગ કરાવ્યાં છે.’તેઓ આગળ કહે છે, ‘આરજી કર હોસ્પિટલમાં જે બન્યું એ માટે અવાજ ઉઠાવવો મહત્ત્વપૂર્ણ છે. પૂજા વર્ષમાં માત્ર એક જ વાર કરવામાં આવે છે. દરેક વ્યક્તિ આખું વર્ષ એની રાહ જુએ છે. પહેલાં લોકો સ્થાનિક નેતાઓ અને કાર્યકરો પાસેથી પંડાલ માટે દાન લેતા હતા. તેઓ સારા પૈસા આપતા હતા. આ વખતે કોઈ રાજકીય પક્ષ કે નેતા પાસેથી પૈસા લેવામાં આવ્યા નથી. આવી સ્થિતિમાં પૈસાની તંગી ચોક્કસપણે રહેશે.’

‘કલબના લોકો કહે છે કે અમારી પાસે એક રૂપિયો હશે, અમે એનાથી પૂજા કરીશું. કોઈપણ રાજકીય પક્ષ પાસેથી પૈસા નહીં લઈએ. આવી સ્થિતિમાં અમે શું કરીશું? અમને ઘણું નુકસાન થયું છે. કોઈ કામ મળતું નથી.’દુકાનદારો સાથે વાત કરવા અમે શ્યામબજાર અને બડાબજાર પહોંચ્યા. અહીં લોકો કેમેરામાં આવતા અચકાતા હતા. ઘણા પ્રયત્નો પછી અમે પાર્થો ઘોષને મળ્યા, જે જ્વેલરીની દુકાન ચલાવે છે. તેમણે કહ્યું, ‘બડાબજારમાં લગભગ દરરોજ દેખાવો અને માર્ચ થાય છે. સાંજના સમયે અહીં ટ્રાફિકજામ થાય છે, જેથી લોકો આવવાનું ટાળી રહ્યા છે.’

આ પણ વાંચો:યુપી અને બિહાર સહિત અનેક રાજ્યોમાં ભારે વરસાદ, ચોમાસું ફરી સક્રિય, જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત

 આ પણ વાંચો:યુપીમાં પિતાએ જમાઈ વિરુદ્ધ પોતાની દીકરીના અપહરણનો નોંધાવ્યો કેસ

આ પણ વાંચો:યુપીમાં દુકાનદારનું કારસ્તાન, ગ્રાહકોને આપ્યું પેશાબ મિશ્રિત જયુસ