Super El Nino 2026: દુનિયા પર એકવાર ફરી હવામાનના ઈતિહાસની સૌથી ખૌફનાક અને વિનાશકારી ઘટનાઓમાંથી એકનું સંકટ મંડરાઈ રહ્યું છે. પ્રશાંત મહાસાગર (Pacific Ocean) માં ‘અલ નીનો’ ની સ્થિતિ ખૂબ જ ઝડપથી વિકસી રહી છે, જે આગામી સમયમાં અત્યંત શક્તિશાળી રૂપ ધારણ કરી શકે છે. હવામાન વૈજ્ઞાનિકો માટે આ કોઈ ડરામણા સ્વપ્ન સમાન છે, કારણ કે વર્ષ 1877 માં જ્યારે આવો જ એક ભયંકર ‘સુપર અલ નીનો’ આવ્યો હતો, ત્યારે દુનિયાભરમાં કરોડો લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા હતા. વર્ષ 2026 ના તાજા વૈશ્વિક અહેવાલો મુજબ ફરી એવા જ હાલાત બની રહ્યા છે, જેને ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વની ચિંતા વધારી દીધી છે.
Super El Nino: 1877 નો ઇતિહાસ કેમ ધ્રુજાવી દેનારો છે?
ઈતિહાસના પાનાઓમાં 1877-1878 ના ‘સુપર અલ નીનો’ ને સૌથી વિનાશકારી મોસમી ઘટના તરીકે ગણવામાં આવે છે. તે સમયે તેના પ્રભાવને કારણે ભારત, ચીન અને બ્રાઝિલ જેવા મોટા દેશોમાં ભયંકર દુષ્કાળ પડ્યો હતો.
સતત વરસાદ ન પડવાને કારણે ખેતીના પાક સંપૂર્ણપણે બરબાદ થઈ ગયા હતા.
ઈતિહાસમાં આ ઘટનાને ‘ગ્રેટ ફેમાઈન’ (મહા દુષ્કાળ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અકાળના કારણે ભૂખમરો અને જીવલેણ બીમારીઓ ફેલાઈ હતી, જેમાં સમગ્ર વિશ્વમાં કરોડો લોકોના દર્દનાક મોત થયા હતા. વૈજ્ઞાનિકોના મતે સમુદ્રની સપાટીના તાપમાનમાં અચાનક થયેલો અસાધારણ વધારો એ સદીના સૌથી મોટા ક્લાઈમેટ ક્રાઈસિસનું કારણ બન્યો હતો.
શું 2026 માં ફરી એ જ પરિસ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે?
વૈશ્વિક સંસ્થાઓ (NOAA અને WMO) ના તાજા વૈજ્ઞાનિક આંકડાઓ અનુસાર, આ વર્ષે મે થી જુલાઈ મહિનાની વચ્ચે ‘અલ નીનો’ પૂરેપૂરી તાકાત સાથે ઉભરી આવે તેવી પ્રબળ આશંકા છે. પ્રશાંત મહાસાગરમાં દરિયાની સપાટીનું તાપમાન (SST) સામાન્ય કરતાં વધુ ઝડપે વધી રહ્યું છે.
નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે આ વખતે આ મોસમી ઘટના વધુ ભયાનક સ્વરૂપ લઈ શકે છે. કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય મોડેલ્સે આ મોસમ ચક્રને ઉલટ-પુલટ કરી નાખનારા તીવ્ર ‘સુપર અલ નીનો’ નું એલર્ટ જાહેર કર્યું છે.
ભારત પર કેટલો મોટો ખતરો?
ભારત માટે આ સમાચાર કોઈ મોટી ખતરાની ઘંટીથી ઓછા નથી. પ્રશાંત મહાસાગરમાં થતા આ ફેરફારની સીધી અસર ભારતના દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસા (Monsoon) પર પડે છે:
દુષ્કાળ અને હીટવેવનું એલર્ટ: ‘સુપર અલ નીનો’ ના કારણે આ વર્ષે ભારતમાં ચોમાસું નબળું પડી શકે છે. ખાસ કરીને ઉત્તર-पश्चिम અને મધ્ય ભારતમાં ભયંકર લૂ (હીટવેવ) અને દુષ્કાળનું સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.
વરસાદમાં મોટો ઘટાડો: સામાન્ય રીતે ભારતમાં ચોમાસા દરમિયાન સરેરાશ 870 મિલીમીટર વરસાદ પડતો હોય છે, પરંતુ આ વખતે તે ઘટીને 800 મીમી કે તેનાથી પણ ઓછો રહેવાનો અંદાજ છે.
ખેડૂતો પર બેવડો માર: ભારતની લગભગ 60 ટકા ખેતી આજે પણ ચોમાસાના વરસાદ પર નિર્ભર છે. જો વરસાદ ઓછો પડશે તો ખરીફ પાકને મોટું નુકસાન થશે, જેનાથી ખેડૂતો સામે આજીવિકાનું સંકટ આવી શકે છે.
મોંઘવારી અને પાણીની અછત: નબળા ચોમાસાનો સીધો અર્થ એ છે કે બજારમાં શાકભાજી, કઠોળ અને અનાજના ભાવ આસમાને પહોંચશે અને દેશમાં પીવાના પાણીની ભારે કિલત સર્જાઈ શકે છે.
આગળ શું છે આશા?
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) અને વિશ્વની તમામ મોટી પર્યાવરણીય સંસ્થાઓ પ્રશાંત મહાસાગરમાં થઈ રહેલી હલચલ પર ઝીણવટભરી નજર રાખી રહી છે. જોકે, અલ નીનોની અસર દર વખતે જ વિનાશકારી હોય તે જરૂરી નથી, પરંતુ ગ્લોબલ વોર્મિંગના આ યુગમાં તેની પ્રચંડ તીવ્રતાએ સરકારોને એલર્ટ મોડ પર લાવી દીધી છે. જો સમય રહેતા જળ વ્યવસ્થાપન અને કૃષિ ક્ષેત્રે યોગ્ય અને નક્કર પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો ભારતે ગંભીર આર્થિક પરિણામો ભોગવવા પડી શકે છે.
આ પણ વાંચો:રાજ્યમાં મે માસમાં આગઝરતી ગરમીની આગાહી, IMDએ કરી ભીષણ હીટવેવની ચેતવણી
આ પણ વાંચો:ગુજરાતના 10 શહેરોમાં પારો 40 ને પાર, અમદાવાદમાં રેકોર્ડબ્રેક ગરમી, હવામાન વિભાગે જાહેર કર્યું એલર્ટ
આ પણ વાંચો:ગુજરાતમાં ગરમી વધશે કે ઘટશે? હવામાન વિભાગે કરી ભયાનક આગાહી, જાણો તામારા શહેરનું તાપમાન
