National News: ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં જાતિ આધારિત ભેદભાવ રોકવા માટે યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) દ્વારા બનાવવામાં આવેલા વિવાદિત નિયમોને લઈને કેન્દ્ર સરકારે મોટું પગલું ભરવાની તૈયારી કરી છે. કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું છે કે આ નિયમોની ફરીથી સમીક્ષા કરવામાં આવશે અને તેના માટે એક નવી કમિટી બનાવવામાં આવશે. (UGC Controversial Rules)ને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે સરકારનું આ નિવેદન મહત્વનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સરકાર તરફથી ખાતરી આપી હતી કે નિયમોની સમીક્ષા કરતી વખતે સમાજના દરેક વર્ગના વિદ્યાર્થીઓના હિતોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. કોઈપણ વિદ્યાર્થી પોતાને ભેદભાવનો ભોગ બનેલો, અસુરક્ષિત કે ડરેલો અનુભવ ન કરે તે માટે જરૂરી બાબતોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે.
UGCના નિયમોની ફરી સમીક્ષા થશે
કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું છે કે (UGC Controversial Rules) ની ફરીથી સમીક્ષા કરવા માટે કમિટી બનાવવામાં આવશે. સરકારનો ઉદ્દેશ નિયમોમાં રહેલી અસ્પષ્ટતા અને સંભવિત ગેરઉપયોગ અંગેની ચિંતાઓને દૂર કરવાનો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે પણ સુનાવણી દરમિયાન સ્પષ્ટ કર્યું કે નિયમો બનાવતી વખતે દેશના યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે. દરેક વર્ગના વિદ્યાર્થીઓના હિતોનું રક્ષણ થવું જોઈએ અને કોઈપણ વિદ્યાર્થીને અન્યાયનો સામનો ન કરવો પડે તે મહત્વપૂર્ણ છે.
કોર્ટની આ ટિપ્પણીને જોતા સરકારની નવી સમીક્ષા પ્રક્રિયા દરમિયાન નિયમોની ભાષા, તેની અસર અને તમામ વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટેની સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ નિયમોના અમલ પર રોક લગાવી હતી
આ સમગ્ર મામલે અગાઉની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે UGC ના નવા નિયમોના અમલ પર રોક લગાવી હતી. અરજદારો તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે નિયમોમાં કેટલીક જોગવાઈઓ સ્પષ્ટ નથી અને તેના કારણે તેનો ગેરઉપયોગ થવાની શક્યતા રહે છે.
કોર્ટે પણ નિયમોની ભાષા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ખાસ કરીને કોઈ ફરિયાદ ખોટી સાબિત થાય ત્યારે તેની સામે શું કાર્યવાહી થશે તે સહિતના મુદ્દાઓને લઈને પ્રશ્નો ઉઠ્યા હતા.
સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારને નિયમો પર ફરીથી વિચાર કરવા માટે નવી કમિટી બનાવવાનો સૂચનાત્મક અભિગમ અપનાવ્યો હતો. હવે કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટ સમક્ષ કમિટી બનાવવાની વાત કહી છે.
શું છે સમગ્ર UGC નિયમોનો વિવાદ?
આ સમગ્ર મામલો ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં જાતિના આધારે થતા ભેદભાવને રોકવા માટે બનાવવામાં આવેલા નવા નિયમોથી જોડાયેલો છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં રોહિત વેમુલા કેસની સુનાવણી દરમિયાન ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં જાતિ આધારિત ભેદભાવને રોકવા માટે યોગ્ય નિયમો બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
આ પછી UGC દ્વારા નવા નિયમો તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા. નવા નિયમો હેઠળ યુનિવર્સિટી અને કોલેજોમાં સમતા સંબંધિત કમિટી બનાવવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. SC, ST અને OBC વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ જાતિ આધારિત ભેદભાવ અંગે આ કમિટી સમક્ષ ફરિયાદ કરી શકે તેવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.
OBC વિદ્યાર્થીઓને પણ ફરિયાદનો અધિકાર
નવા નિયમોમાં OBC વિદ્યાર્થીઓને પણ જાતિ આધારિત ભેદભાવ સામે ફરિયાદ કરવાની વ્યવસ્થામાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. અગાઉ આવી ફરિયાદોની વ્યવસ્થામાં મુખ્યત્વે SC અને ST વિદ્યાર્થીઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવતો હતો.
આ ઉપરાંત નવી કમિટીમાં SC, ST અને OBC વર્ગના પ્રતિનિધિઓનો સમાવેશ કરવાની જોગવાઈ અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી. જોકે, સામાન્ય અથવા સવર્ણ વર્ગના પ્રતિનિધિત્વને લઈને નિયમોમાં સ્પષ્ટ ફરજિયાત જોગવાઈ ન હોવાને કારણે પણ વિવાદ ઊભો થયો હતો.
આ મુદ્દે વિરોધ કરનારા લોકોનું કહેવું છે કે ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં ભેદભાવ સામે સુરક્ષા દરેક વિદ્યાર્થીને મળવી જોઈએ અને નિયમોમાં કોઈ એક વર્ગને જ કેન્દ્રમાં રાખવાથી અસમાનતાની લાગણી ઊભી થઈ શકે છે.
ખોટી ફરિયાદ અંગેની જોગવાઈ પણ બની વિવાદનું કારણ
નવા નિયમોને લઈને ઉઠેલા પ્રશ્નોમાં ખોટી ફરિયાદનો મુદ્દો પણ મહત્વનો છે. અગાઉની વ્યવસ્થામાં જો કોઈ વિદ્યાર્થી દ્વારા ખોટી ફરિયાદ કરવામાં આવે તો તેની સામે કાર્યવાહી કરવાની જોગવાઈ હતી.
પરંતુ નવા નિયમોમાં આ પ્રકારની જોગવાઈ દૂર કરવામાં આવી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. તેના કારણે કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ અને અરજદારોમાં એવી ચિંતા ઊભી થઈ કે જો ફરિયાદ ખોટી સાબિત થાય તો ફરિયાદ કરનાર સામે કોઈ કાર્યવાહી નહીં થાય અને તેનો દુરુપયોગ થઈ શકે છે.
આ જ કારણસર UGC Controversial Rules સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર આપવામાં આવ્યો હતો. અરજદારો દ્વારા નિયમોને લઈને અનેક કાનૂની અને બંધારણીય પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.
સામાન્ય વર્ગના વિદ્યાર્થીઓએ પણ વાંધો ઉઠાવ્યો
UGC ના નવા નિયમોને લઈને સામાન્ય વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ અને કેટલાક સંગઠનો દ્વારા પણ વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો. વિરોધ કરનારાઓનું કહેવું છે કે નિયમોમાં જાતિ આધારિત ભેદભાવની વ્યાખ્યા એવી રીતે કરવામાં આવી છે કે જેના કારણે SC, ST અને OBC વિદ્યાર્થીઓને વિશેષ સંસ્થાકીય સુરક્ષા મળતી હોવાનું જણાય છે, જ્યારે સામાન્ય વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે સમાન સુરક્ષાની સ્પષ્ટ જોગવાઈ દેખાતી નથી.
આ મુદ્દો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યા બાદ કોર્ટ દ્વારા હાલ નિયમોના અમલ પર રોક મૂકવામાં આવી છે. હવે કેન્દ્ર સરકાર નવી કમિટી બનાવીને નિયમોની સમીક્ષા કરવાની તૈયારી કરી રહી છે.
યુવાનોના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને થશે ફેરફાર?
સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશે સ્પષ્ટ કર્યું કે નિયમો બનાવતી વખતે દેશની યુવા પેઢીના ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે. કોઈપણ નિયમના કારણે કોઈ વર્ગના વિદ્યાર્થીઓમાં ભય કે અસંતોષ ઊભો ન થવો જોઈએ.
હવે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રચવામાં આવનારી નવી કમિટી UGC
ના નિયમોની વિવિધ જોગવાઈઓનું ફરીથી મૂલ્યાંકન કરશે. તેમાં વિદ્યાર્થીઓની ફરિયાદ વ્યવસ્થા, કમિટીની રચના, ખોટી ફરિયાદ સામેની કાર્યવાહી અને દરેક વર્ગના વિદ્યાર્થીઓના હિત જેવા મુદ્દાઓ પર વિચાર થઈ શકે છે.
આ સમગ્ર મામલે આગામી સુનાવણી દરમિયાન સરકાર તરફથી કમિટીની રચના અને તેની કામગીરી અંગે વધુ વિગતો કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. હાલમાં સૌની નજર કેન્દ્ર સરકારની સમીક્ષા પ્રક્રિયા અને સુપ્રીમ કોર્ટના આગામી નિર્ણય પર છે.
