World News: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે હવે યુદ્ધવિરામ માટેની રાજદ્વારી પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બની રહી છે. (US-Iran War) વચ્ચે બંને દેશો વચ્ચે સીધી વાતચીત માટે એક પ્રારંભિક માળખું તૈયાર કરવામાં આવ્યું હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ પ્રસ્તાવમાં ઈરાનના અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમના ભંડારને કોઈ ત્રીજા દેશમાં મોકલવા અથવા તેના સંવર્ધનનું સ્તર ઘટાડવાની વાત કરવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત, પ્રસ્તાવિત સમજૂતીનો સૌથી મહત્વનો ભાગ હોર્મુઝ જળમાર્ગ સાથે જોડાયેલો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, જો પ્રારંભિક સમજૂતી થાય તો સાત દિવસની અંદર ઈરાન હોર્મુઝ જળમાર્ગને આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો માટે ફરી ખોલી શકે છે. આ નિર્ણય વૈશ્વિક વેપાર અને ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય માટે ખૂબ મહત્વનો સાબિત થઈ શકે છે.
US-Iran War વચ્ચે યુદ્ધવિરામ માટે નવું માળખું
અલ અરબિયા ઈંગ્લિશના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાતચીત માટે તૈયાર કરવામાં આવેલા પ્રારંભિક ડ્રાફ્ટમાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને મહત્વની શરતો સામેલ છે. તેમાં ઈરાનના અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમના ભંડારને ત્રીજા દેશમાં ટ્રાન્સફર કરવાની અથવા તેના સંવર્ધનનું સ્તર ઘટાડવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે.
આ પ્રસ્તાવનો હેતુ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગેની ચિંતાઓ ઘટાડવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. જો આ અંગે બંને દેશો વચ્ચે સહમતિ બને છે તો (US-Iran War) દરમિયાન ચાલી રહેલા તણાવને ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થામાં પરમાણુ કાર્યક્રમ ઉપરાંત સમુદ્રી સુરક્ષા અંગે પણ ઈરાન તરફથી કેટલીક પ્રતિબદ્ધતાઓની વાત કરવામાં આવી છે. તેના બદલામાં અમેરિકા પ્રતિબંધો, નાકાબંધી અને અન્ય આર્થિક નિયંત્રણોમાં રાહત આપી શકે છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી ખોલવાનો પ્રસ્તાવ
આ સમગ્ર સમજૂતીમાં હોર્મુઝ જળમાર્ગ સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓમાંથી એક છે. રિપોર્ટ અનુસાર, પ્રારંભિક સમજૂતી થયા બાદ સાત દિવસની અંદર હોર્મુઝ જળમાર્ગને આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ માટે ફરી ખોલવાનો પ્રસ્તાવ છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા માર્ગોમાંથી એક છે. અહીં કોઈપણ પ્રકારનું લાંબું અવરોધ વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય, શિપિંગ અને ઊર્જાના ભાવને અસર કરી શકે છે. તેથી US-Iran War વચ્ચે હોર્મુઝને ફરી ખોલવાની સંભાવનાને વૈશ્વિક બજારો માટે મહત્વપૂર્ણ વિકાસ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ચીન બની શકે છે સમજૂતીનો ગેરંટર
આ પ્રસ્તાવમાં ચીનની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ હોવાનું સામે આવ્યું છે. અહેવાલ મુજબ, સમજૂતીના અમલીકરણ અને તેની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ચીનને સંભવિત ગેરંટર તરીકે સામેલ કરવાની વાત કરવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત, ચીનની યજમાનીમાં એક બેઠક યોજવાનો પણ પ્રસ્તાવ હોવાનું જણાવાયું છે. જો આ વ્યવસ્થા આગળ વધે છે તો અમેરિકા, ઈરાન અને ચીન વચ્ચેની રાજદ્વારી ભૂમિકા વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
ઈસ્તાંબુલ નહીં, દોહામાં થશે સીધી વાતચીત
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની સીધી વાતચીત ઈસ્તાંબુલના બદલે દોહામાં યોજાવાની શક્યતા છે. પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થા મુજબ, બંને દેશો પરમાણુ કાર્યક્રમ અને દરિયાઈ સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરશે.
સમજૂતીમાં દરેક તબક્કાના અમલીકરણ પહેલાં સ્વતંત્ર ચકાસણી વ્યવસ્થા રાખવાની પણ વાત છે. એટલે કે કોઈપણ દેશ તરફથી મોટી રાહત આપવામાં આવે તે પહેલાં સામેના પક્ષે પોતાની પ્રતિબદ્ધતા પૂરી કરી છે કે નહીં તેની સ્વતંત્ર રીતે તપાસ કરવામાં આવશે.
આ વ્યવસ્થા બંને પક્ષો વચ્ચે વિશ્વાસ વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
કતારે વધારી રાજદ્વારી કવાયત
ઈરાનની સરકારી સમાચાર એજન્સી IRNA ના અહેવાલ અનુસાર, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામની દિશામાં રાજદ્વારી પ્રયાસો વધુ તેજ થયા છે. કતારનું એક પ્રતિનિધિમંડળ ઈરાનની રાજધાની પહોંચ્યું હતું.
કતારના વડાપ્રધાન અને વિદેશમંત્રીના એક વરિષ્ઠ સલાહકારના નેતૃત્વમાં આ પ્રતિનિધિમંડળે ઈરાન સાથે વાતચીત કરી હોવાનું જણાવાયું છે. કતાર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થીના પ્રયાસોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
રિપોર્ટ મુજબ, કતારના દૂતોએ અમેરિકાના ઉપપ્રમુખ જે.ડી. વેન્સનો એક પત્ર ઈરાની સુરક્ષા અધિકારી મોહસેન રેઝાઈને સોંપ્યો હતો. આ પત્રમાં અમેરિકન સૈન્ય કાર્યવાહી રોકવા માટે નવા રાજદ્વારી માર્ગની વાત કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.
ટ્રમ્પે કહ્યું-અમને કોઈ ઉતાવળ નથી
આ રાજદ્વારી પ્રયાસો વચ્ચે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે વોશિંગ્ટનને ઈરાન સાથેનો સંઘર્ષ સમાપ્ત કરવાની કોઈ ઉતાવળ નથી. ટ્રમ્પે આ ટકરાવને સામાન્ય યુદ્ધ કરતાં અલગ ગણાવ્યું છે.
ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારો સાથે વાત કરતા ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે ઈરાન વાતચીત કરવા માંગે છે, પરંતુ તે ગંભીર આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યું છે. તેમણે ઈરાનના સૈનિકો અને પોલીસ કર્મચારીઓને પગાર ચૂકવવામાં મુશ્કેલી હોવાનો પણ દાવો કર્યો.
ટ્રમ્પે કહ્યું કે બંને પક્ષો વચ્ચે વાતચીત ચાલી રહી છે અને ઈરાન સતત સંપર્કમાં છે. જોકે, અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિએ સ્પષ્ટ કર્યું કે વોશિંગ્ટન કોઈ ઉતાવળમાં નથી.
તુર્કીએ પણ રાજદ્વારી પ્રયાસો વધાર્યા
(US-Iran War) વચ્ચે તુર્કીએ પણ પોતાની રાજદ્વારી સક્રિયતા વધારી છે. G20 મંત્રિસ્તરીય બેઠક દરમિયાન તુર્કીના વિદેશમંત્રી હાકાન ફિદાન અને અમેરિકાના વિદેશમંત્રી માર્કો રુબિયોની મુલાકાત થઈ હતી.
આ બેઠકમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી વાતચીત, મધ્યપૂર્વની સ્થિતિ અને બંને દેશોના સંબંધો અંગે ચર્ચા થઈ હોવાનું જણાવાયું છે. આ મુલાકાત તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રજબ તૈયબ એર્દોગાન અને ટ્રમ્પ વચ્ચે થયેલી ફોન પરની વાતચીત બાદ થઈ હતી.
તુર્કીએ સમુદ્રી માર્ગોને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને મધ્યપૂર્વમાં તણાવ ઘટાડવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસોને સમર્થન આપ્યું છે.
હવે શું થશે?
હાલમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે અંતિમ સમજૂતી થઈ હોવાનું કહી શકાય તેમ નથી. પરંતુ યુરેનિયમના ભંડાર, હોર્મુઝ જળમાર્ગ, પરમાણુ કાર્યક્રમ અને પ્રતિબંધોમાં રાહત જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા આગળ વધતી દેખાઈ રહી છે.
જો બંને દેશો પ્રારંભિક માળખા પર સહમત થાય અને તેની શરતોનો અમલ શરૂ કરે તો US-Iran તણાવમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી ખુલવાથી વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોને રાહત મળવાની સંભાવના છે.
જોકે, બંને પક્ષો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ હજુ પણ મોટો પડકાર છે. તેથી આગામી દિવસોમાં દોહામાં થનારી વાતચીત અને કતાર સહિત અન્ય દેશોની રાજદ્વારી ભૂમિકા પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
