New Delhi News: મીઠાં પીણાં, ચિપ્સ અને અન્ય પેકેટબંદ ખાદ્ય પદાર્થો પર પોષણ સંબંધિત સ્પષ્ટ ચેતવણી ચિહ્નો મૂકવાના પ્રયાસને વૈશ્વિક ફૂડ કંપનીઓ (Food company)ના વિરોધનો સામનો કરવો પડી રહ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે. આરોપ છે કે જે કંપનીઓ પશ્ચિમી દેશોમાં પોતાના ઉત્પાદનો પર સરળતાથી સમજાય તેવી આરોગ્ય સંબંધિત ચેતવણીઓ અને રંગીન લેબલનો ઉપયોગ કરે છે, તે જ કંપનીઓ ભારતમાં આવા નિયમોનો વિરોધ કરી રહી છે.

FSSAIના પ્રસ્તાવનો Food companyઓએ કર્યો વિરોધ

ભારતના ખાદ્ય સુરક્ષા નિયામક એફએસએસએઆઈ દ્વારા પેકેટબંદ ખાદ્ય પદાર્થો (Packaged food products)ના આગળના ભાગમાં રંગીન ચેતવણી લેબલ દર્શાવવાના મુદ્દે અગાઉ વિચારણા કરવામાં આવી હતી. જોકે બાદમાં આ મુદ્દે નરમ વલણ અપનાવવામાં આવ્યું હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે.

તેના બદલે ખાંડ (Sugar), ચરબી અને મીઠાની માત્રા દર્શાવતી સામાન્ય ટેબલનો વિકલ્પ વિચારવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ જાહેર આરોગ્ય ક્ષેત્રના કાર્યકરોનું કહેવું છે કે પેકેટની પાછળ નાના અક્ષરોમાં આપવામાં આવતી માહિતી સામાન્ય ગ્રાહક સુધી અસરકારક રીતે પહોંચી શકતી નથી.

પશ્ચિમી દેશો અને ભારતમાં કંપનીઓની અલગ નીતિ?

કોકા-કોલા અને નેસ્લે જેવી વૈશ્વિક ફૂડ કંપનીઓ પર બેવડા ધોરણો અપનાવવાના આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે. અહેવાલો મુજબ, યુરોપ અને બ્રિટનના કેટલાક બજારોમાં આ કંપનીઓ ટ્રાફિક લાઇટ પ્રકારના પોષણ લેબલ અથવા આરોગ્ય સંબંધિત ચેતવણીઓનો ઉપયોગ કરે છે.

જ્યારે ભારતમાં આવા સ્પષ્ટ ચેતવણી ચિહ્નો ફરજિયાત બનાવવાના પ્રયાસ સામે ઉદ્યોગ ક્ષેત્રે વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે. કંપનીઓનું કહેવું છે કે માત્ર એક ચિહ્ન અથવા રંગ જોઈને ગ્રાહકની ખાવા-પીવાની આદતો બદલાઈ જશે તેવું માનવું યોગ્ય નથી.

વધતી સ્થૂળતા અને જાહેર આરોગ્યની ચિંતા

ભારતમાં પેકેટબંદ ખાદ્ય પદાર્થો અને મીઠાં પીણાંનો વપરાશ વધતાં સ્થૂળતા અને વધુ વજન જેવી સમસ્યાઓ પણ ચિંતાનો વિષય બની રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ગ્રાહકોને ઉત્પાદનના પોષણ મૂલ્ય વિશે વધુ સ્પષ્ટ અને સરળ માહિતી આપવામાં આવે તો તેઓ વધુ સમજદારીપૂર્વક પસંદગી કરી શકે.

રંગ-આધારિત લેબલમાં સામાન્ય રીતે ખાંડ, મીઠું અથવા ચરબીનું પ્રમાણ વધુ હોય તો લાલ રંગ દ્વારા ચેતવણી આપવામાં આવે છે, જ્યારે પ્રમાણ ઓછું હોય તો લીલા રંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. વિશ્વના અનેક દેશોએ ગ્રાહકોને સરળતાથી સમજાય તેવા વિવિધ પ્રકારના ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક લેબલ અપનાવ્યા છે.

ઉદ્યોગનું કહેવું, દરેક ઉત્પાદનને એકસરખી રીતે માપી શકાય નહીં

ફૂડ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા સંગઠનોનું કહેવું છે કે રંગ-આધારિત ચેતવણી લેબલ દરેક પ્રકારના ખાદ્ય પદાર્થ માટે યોગ્ય નથી. તેમનો દાવો છે કે કેટલાક કુદરતી ખાદ્ય પદાર્થોમાં પણ ખાંડનું પ્રમાણ વધુ હોઈ શકે છે, જેથી આવા ઉત્પાદનો પર પણ ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરી શકે તેવું લેબલ લાગી શકે છે.

ઉદ્યોગનું એમ પણ કહેવું છે કે ખોરાકના પોષણ મૂલ્યને માત્ર એક રંગ અથવા ચિહ્નથી નક્કી કરવું યોગ્ય નથી અને ગ્રાહકોને સમગ્ર પોષણ માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવવી જોઈએ.

એક જ કંપનીના અલગ દેશોમાં અલગ ઉત્પાદનો

વૈશ્વિક ફૂડ કંપનીઓ અલગ-અલગ દેશોના નિયમો, સ્થાનિક સ્વાદ અને બજારની જરૂરિયાત પ્રમાણે એક જ બ્રાન્ડના ઉત્પાદનોમાં ફેરફાર કરતી હોય છે. જોકે ભારતમાં અને અન્ય દેશોમાં મળતા કેટલાક ઉત્પાદનોના ઘટકો અને પોષણ મૂલ્યમાં તફાવત હોવાના અહેવાલો બાદ ગ્રાહકોમાં પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.

ગ્રાહક સંગઠનો અને આરોગ્ય ક્ષેત્રના કાર્યકરોની માંગ છે કે ભારતીય ગ્રાહકોને પણ ઉત્પાદનમાં રહેલી ખાંડ, મીઠું, ચરબી અને અન્ય ઘટકો વિશે સરળતાથી સમજાય તેવી સ્પષ્ટ માહિતી મળવી જોઈએ.

ગ્રાહક જાગૃતિ બાદ કંપનીઓમાં પણ ફેરફાર

છેલ્લાં કેટલાક વર્ષોમાં ભારતમાં ગ્રાહકો પોતાના ખોરાક અને પોષણ (Nutrition)અંગે વધુ જાગૃત બન્યા છે. સોશિયલ મીડિયા અને વિવિધ ગ્રાહક અભિયાનો દ્વારા પેકેટબંદ ખાદ્ય પદાર્થોના ઘટકો અંગે ચર્ચા વધી છે.

આ જાગૃતિના પગલે કેટલીક કંપનીઓએ પોતાના ઉત્પાદનોમાં ખાંડનું પ્રમાણ ઘટાડવા અથવા ખાંડ વિનાના વિકલ્પો રજૂ કરવા જેવા પગલાં પણ લીધા છે. હવે પેકેટબંદ ખાદ્ય પદાર્થો પર સ્પષ્ટ ચેતવણી લેબલ ફરજિયાત બનાવવાના મુદ્દે સરકાર, નિયામક સંસ્થાઓ, ફૂડ ઉદ્યોગ અને જાહેર આરોગ્ય નિષ્ણાતો વચ્ચેની ચર્ચા મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે.

આ પણ વાંચો : સુરતમાં ખાદ્ય પદાર્થોમાં ગડબડ,ઘી-આઈસ્ક્રીમના સેમ્પલ ફેલ, મનપાની કડક કાર્યવાહી

આ પણ વાંચો :રાજ્યવ્યાપી દરોડામાં રૂ. 41 લાખના ભેળસેળયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થોનો જપ્ત-નાશ કરાયો

આપ પણ વાંચો : ખાદ્ય પદાર્થોમાં થતી ભેળસેળ કોઇપણ ભોગે ચલાવી નહીં લેવાય ,કડક કાર્યવાહી થશે:આરોગ્યમંત્રી