મુંબઈના ઘાટકોપર વિસ્તારમાં હોર્ડિંગ તૂટી પડવાની ઘટનામાં મૃતકોની સંખ્યા વધીને 14 થઈ ગઈ છે. જ્યારે 74 લોકો ઘાયલ થયા છે. સોમવારે મુંબઈમાં પડેલા ધૂળના તોફાન અને કમોસમી વરસાદ દરમિયાન ઘાટકોપરના એક પેટ્રોલ પંપ પર 100 ફૂટ ઊંચું ગેરકાયદે હોર્ડિંગ પડી ગયું હતું. જોકે, ગેરકાયદે હોર્ડિંગ પડવાની આ પહેલી ઘટના નથી. દેશના લગભગ દરેક શહેર ગેરકાયદે હોર્ડિંગ્સથી પરેશાન છે. અકસ્માતો બાદ સરકાર અને વહીવટીતંત્ર એલર્ટ થઈ જાય છે. કાર્યવાહીના અનેક દાવા કરવામાં આવે છે, પરંતુ થોડા સમય પછી કાર્યવાહી અટકી જાય છે અને પછી શહેરોમાં હોર્ડિંગ્સનો આ જીવલેણ ધંધો લોકોના જીવ સાથે રમવા લાગે છે. આ ઘટનાઓ બાદ સરકારી વિભાગો પણ હાથ ધોઈ રહ્યા છે. એક વર્ષ પહેલા પુણેમાં ગેરકાયદે હોર્ડિંગ પડતાં પાંચ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.
જવાબદાર સામે થશે કાર્યવાહી
હાલમાં મુંબઈ પોલીસ કમિશનર વિવેક ફણસાલકરે જણાવ્યું હતું કે શહેરમાં હોર્ડિંગ તૂટી પડવાની ઘટના માટે જવાબદારો સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. ફણસાલકર પણ સોમવારે મોડી સાંજે ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયા હતા અને માહિતી લીધી હતી. પત્રકારો સાથે વાતચીત દરમિયાન તેમણે જવાબદારો સામે કાર્યવાહી કરવાની ખાતરી આપી છે. અન્ય એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે મેસર્સ ઈગો મીડિયા પ્રાઈવેટ લિમિટેડના માલિક ભાવેશ ભીંડે અને અન્ય લોકો વિરુદ્ધ પંત નગર પોલીસ સ્ટેશનમાં હત્યા અને ભારતીય દંડ સંહિતાની અન્ય સંબંધિત કલમો હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવ્યો છે.
તંત્રે આપ્યા તપાસના આદેશ
મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, હોર્ડિંગ ગેરકાયદે હતું અને તેને લગાવવા માટે કોઈ પરવાનગી લેવામાં આવી ન હતી. સોમવારે મોડી સાંજે મુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદે પણ ઘટનાસ્થળે પહોંચ્યા હતા. તેમણે કહ્યું, આ ખૂબ જ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ઘટના છે. સરકાર આ અંગે તપાસ કરશે અને જવાબદારો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. મેં BMC કમિશનરને શહેરના તમામ હોર્ડિંગ્સનું ઓડિટ કરવા પણ કહ્યું છે. જે ગેરકાયદેસર અને જોખમી જણાય છે તેને દૂર કરવામાં આવશે. મુખ્યમંત્રીએ હોર્ડિંગ પડવાને કારણે મૃત્યુ પામેલા દરેક વ્યક્તિના પરિવારને 5 લાખ રૂપિયાની સહાયની જાહેરાત કરી હતી. સવાલ એ છે કે જો કુદરતી આફતના કારણે મૃત્યુ થાય તો તેની જવાબદારી કોની રહેશે? બૃહન્મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, મંગળવારે સવારે પણ છેડા નગર સ્થિત પેટ્રોલ પંપ પર સર્ચ અને રેસ્ક્યુ ઓપરેશન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.
બોમ્બે હાઈકોર્ટે પણ ગેરકાયદે હોર્ડિંગ્સ પર નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી
ડિસેમ્બર 2023માં, બોમ્બે હાઈકોર્ટે મહારાષ્ટ્ર સરકારને ઠપકો આપ્યો હતો અને કહ્યું હતું કે મુંબઈના રહેવાસીઓ તેમનાથી છુટકારો મેળવવા માંગે છે કારણ કે તેઓ મહાનગરને રંગીન બનાવે છે. કોર્ટે કહ્યું કે જો આવા હોર્ડિંગ્સ અને તેને લગાવનારા લોકો સામે યોગ્ય કાર્યવાહી કરવામાં આવે તો મુંબઈ આવા રંગીન સાઈનબોર્ડથી મુક્ત થઈ જશે. હોર્ડિંગ્સ અને બેનરો માત્ર શહેરને બદનામ જ નથી કરતા પણ અવરોધો પણ ઉભી કરે છે અને ક્યારેક જોખમી પણ હોય છે. કોર્ટે પૂછ્યું હતું કે શું આવા મામલાઓ પર કાર્યવાહી કરતી વખતે, કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓના આદેશો અથવા જેઓ કાયદાનું પાલન નથી કરતા તેઓને લાગુ પડશે. બેન્ચે તમામ મ્યુનિસિપલ સંસ્થાઓને ગેરકાયદે હોર્ડિંગ્સ અને બેનરો સામે પગલાં લેવાનો આદેશ આપ્યો હતો. બેન્ચે કહ્યું કે સરકાર સામાન્ય આદેશોનું પણ પાલન કરવામાં સક્ષમ નથી. એપ્રિલ 2024માં, બોમ્બે હાઈકોર્ટે ગેરકાયદેસર હોર્ડિંગ્સ પર સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે, જાહેર જગ્યાનો ઉપયોગ વ્યક્તિગત લાભ માટે ન કરવો જોઈએ. કોર્ટે કહ્યું કે કોઈપણ રાજકીય, ધાર્મિક કે વ્યાપારી સંગઠનને પોતાના અંગત લાભ માટે રસ્તાઓ અને ફૂટપાથ પર હોર્ડિંગ્સ લગાવવા માટે જાહેર સ્થળોનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં. બેંચ સમગ્ર મહારાષ્ટ્રમાં ગેરકાયદેસર હોર્ડિંગ્સને લગતી જાહેર હિતની અરજીઓ (PILs) પર સુનાવણી કરી રહી હતી. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગેરકાયદેસર હોર્ડિંગ્સ અને બેનરો લગાવવાથી રાહદારીઓ માટે જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
કોણ જવાબદાર
શહેરોમાં હોર્ડિંગ્સ લગાવવા માટે સરકાર મ્યુનિસિપલ બોડીની જવાબદારી નક્કી કરે છે. મ્યુનિસિપલ બોડી હોર્ડિંગ્સની જવાબદારી એજન્સીઓને સોંપે છે. આ એજન્સીઓ શહેરમાં સ્થળ અને સ્થળ નક્કી કરે છે. ચોક્કસ સમયગાળા માટે જાહેરાતો મૂકવા માટે જગ્યા પૂરી પાડે છે. ચોમાસા દરમિયાન ભારે વરસાદ અને વાવાઝોડાને કારણે હોર્ડિંગ્સ પડવાનું જોખમ વધી જાય છે, જેના કારણે ખતરનાક અકસ્માતની શક્યતા વધી જાય છે. જો બેદરકારી જોવા મળે છે, તો સરકાર એજન્સીઓને બ્લેકલિસ્ટ કરી શકે છે અને તેમના લાઇસન્સ રદ કરી શકે છે.
જો હોર્ડિંગ પડવાથી જાનહાનિ થાય તો મહાનગરપાલિકા કે હોર્ડિંગ મૂકનાર એજન્સી સામે કાર્યવાહી કરી શકાય છે. સરકાર દ્વારા વળતર પણ આપી શકાય છે. પીડિત પરિવાર કોર્ટમાં અરજી કરી શકે છે અને જો સંસ્થા અથવા એજન્સી ગેરકાયદેસર હોર્ડિંગ્સ અથવા ખોટા હોર્ડિંગ્સ લગાવવા માટે દોષી સાબિત થાય છે, તો કોર્ટ વળતરનો આદેશ આપી શકે છે.
નાગરિકોને કરવો પડે છે મુશ્કેલીનો સામનો
શહેરોમાં મોટા ભાગના આંતરછેદ, સિગ્નલો અને જંકશન પર ગેરકાયદેસર બેનરો અને હોર્ડિંગ્સ લગાવવામાં આવ્યા છે. આ લોકો માટે સૌથી મોટી સમસ્યા બની જાય છે. વાસ્તવમાં, હોર્ડિંગ્સ લગાવ્યા પછી, રસ્તાઓ સંકોચાઈ જાય છે અને આસપાસની અવરજવર પણ સ્પષ્ટ દેખાતી નથી. રસ્તા પર ચાલતા લોકોને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે. વાહનવ્યવહારમાં પણ અવરોધ ઉભો થયો છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં આ જીવલેણ પણ સાબિત થાય છે. ગેરકાયદેસર પોસ્ટરો, બેનરો અને હોર્ડિંગ્સ લોકો અને દુકાનદારોને ભારે મુશ્કેલી ઉભી કરે છે. ઘણી વખત બેનરો દુકાનના પ્રવેશદ્વારને ઢાંકી દે છે. ચોકમાં ફ્લેક્સ રોડને આવરી લે છે અને અકસ્માતો તરફ દોરી જાય છે. મહિનાઓ સુધી તેને દૂર કરવામાં આવતો નથી. આ ક્યારેય ન સમાપ્ત થતી સમસ્યા બની જાય છે. કારણ કે, હોર્ડિંગ્સ-પોસ્ટરો વારંવાર બિનજરૂરી કાટમાળનું કારણ બને છે. જાળવણીના અભાવે સતત ઘસારો રહે છે. આ સમસ્યા આંતરછેદથી લઈને સાંકડી શેરીઓ સુધી જોવા મળે છે. હોર્ડિંગ્સ શહેરની સુંદરતા પણ બગાડે છે.
કેવી રીતે આ સમસ્યાનો મળી શકે છે ઉકેલ
શહેરોમાં નાગરિકોમાં એક સામાન્ય અભિપ્રાય છે કે સરકારોએ માત્ર મર્યાદિત સંખ્યામાં પોસ્ટરો માટે ચોક્કસ જગ્યા ફાળવવી જોઈએ. આ સિવાય કંપનીઓ અને જાહેરાત એજન્સીઓએ પણ પ્રચાર માટે સોશિયલ મીડિયાનો અસરકારક ઉપયોગ કરવો જોઈએ. શહેરી જીવન પર તેની અસર મર્યાદિત કરવા સરકારે વ્યૂહાત્મક યોજનાઓ બનાવવી જોઈએ. એલઇડી સેટ-અપ માટેની યોજના જાહેર જીવન, આરોગ્ય અને પર્યાવરણ પર કોઈપણ પ્રતિકૂળ અસરને ઘટાડવા માટે પણ તૈયાર થવી જોઈએ. પોસ્ટરો લગાવવાની વર્ષો જૂની રીતો બંધ કરવી જોઈએ.
આ પણ વાંચો: PM મોદીએ આજે પુષ્ય નક્ષત્રમાં વારાણસીથી ભર્યું નામાંકન ફોર્મ, બાદમાં પાર્ટી કાર્યકર્તાઓ સાથે કરશે મુલાકાત
આ પણ વાંચો: યમુનોત્રીમાં ભક્તોની ભીડ વધતા તંત્ર થયું સતર્ક, ગંગોત્રીમાં સુરક્ષાને લઈને તીર્થયાત્રીઓને રસ્તામાં રોક્યા
આ પણ વાંચો: CM એકનાથ શિંદે નોટોથી ભરેલ બેગ હેલિકોપ્ટરમાં નાસિક લઈ ગયા, સંજય રાઉતનો ગંભીર આરોપ
