Tech & Auto News:ISRO Space Mission હેઠળ ભારત આગામી વર્ષોમાં પોતાની સ્પેસ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત કરવાની તૈયારીમાં છે. ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંગઠન (ISRO)ના અધ્યક્ષ વી. નારાયણનના જણાવ્યા અનુસાર, વર્ષ 2029 સુધીમાં દેશમાં ચાર ઓપરેશનલ લોન્ચ સાઇટ્સ શરૂ કરવાની યોજના છે. આ સાથે જ ગગનયાન મિશન માટે માનવરહિત પરીક્ષણો અને જાપાનના સહયોગથી ચંદ્રયાન-5 મિશનની તૈયારીઓ પણ આગળ વધી રહી છે.
2029 સુધી દેશમાં હશે ચાર લોન્ચ સાઇટ
ભારતની સ્પેસ પ્રવૃત્તિઓનો વિસ્તાર ઝડપથી થઈ રહ્યો છે. સંચાર, હવામાન, પૃથ્વીનું નિરીક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન જેવા ક્ષેત્રોમાં સેટેલાઇટની માંગ સતત વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં વધુ લોન્ચ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ થવાથી ISRO એક વર્ષમાં વધુ મિશન લોન્ચ કરી શકશે.
ISROના અધ્યક્ષ વી. નારાયણને જણાવ્યું છે કે 2029 સુધીમાં દેશમાં ચાર લોન્ચ સાઇટ્સ કાર્યરત કરવાની યોજના છે. જોકે, ચારેય સ્થળોના નામ અને તેમની ચોક્કસ સમયમર્યાદા અંગે સંપૂર્ણ વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી.
તમિલનાડુના તૂતીકોરિન જિલ્લાના કુલસેકરપટ્ટિનમમાં Small Satellite Launch Vehicle (SSLV) માટે અલગ લોન્ચ કોમ્પ્લેક્સ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ માટે લગભગ 2,000 એકર જમીન નક્કી કરવામાં આવી છે.
નવા લોન્ચ કોમ્પ્લેક્સમાં શું હશે?
કુલસેકરપટ્ટિનમમાં વિકસાવવામાં આવનારા લોન્ચ કોમ્પ્લેક્સમાં રૉકેટ લોન્ચ સાથે જોડાયેલી અનેક મહત્વપૂર્ણ સુવિધાઓ હશે.
- રૉકેટના વિવિધ ભાગો અને સિસ્ટમને એસેમ્બલ કરવાની સુવિધા
- રૉકેટને લોન્ચ માટે તૈયાર કરવાની ઇમારતો
- લોન્ચ પેડ અને રેલ ટ્રેકની વ્યવસ્થા
- ડેટા મેળવવા, મોનિટરિંગ અને કંટ્રોલ માટેની સુવિધાઓ
- નાના સેટેલાઇટના લોન્ચ માટે જરૂરી અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓ
આ પ્રકારની અલગ લોન્ચ સુવિધા ઊભી થવાથી નાના સેટેલાઇટ મિશનને વધુ ઝડપથી લોન્ચ કરવાની ક્ષમતા વિકસાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
ગગનયાન મિશન માટે બે વધુ માનવરહિત પરીક્ષણ
ગગનયાન ભારતનો મહત્વાકાંક્ષી માનવ અંતરિક્ષયાન કાર્યક્રમ છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ભારતીય અંતરિક્ષયાત્રીઓને સ્વદેશી ટેક્નોલોજીની મદદથી અંતરિક્ષમાં મોકલવાની ક્ષમતા વિકસાવવાનો છે.
ISRO પ્રમુખ વી. નારાયણનના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી બે મહિનામાં પ્રથમ માનવરહિત પરીક્ષણ કરવાની યોજના છે. અંતરિક્ષયાત્રીઓને અંતરિક્ષમાં મોકલતા પહેલાં વધુ બે માનવરહિત પરીક્ષણ પણ કરવામાં આવશે.
આ પરીક્ષણોમાં અલગ-અલગ દબાણ, તાપમાન અને ભેજની સ્થિતિમાં સ્પેસક્રાફ્ટની વિવિધ સિસ્ટમની ચકાસણી કરવામાં આવશે. તેમાં પર્યાવરણ નિયંત્રણ વ્યવસ્થા, સુરક્ષા સિસ્ટમ, ઇમરજન્સીની સ્થિતિમાં અંતરિક્ષયાત્રીઓને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવાની વ્યવસ્થા અને સ્પેસક્રાફ્ટની અંદરની સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે.
ISROના જણાવ્યા અનુસાર, ગગનયાન કાર્યક્રમ માટે જમીન પર અત્યાર સુધીમાં લગભગ 8,000 પરીક્ષણો કરવામાં આવ્યા છે. મિશન માટે પસંદ કરાયેલા ચાર અંતરિક્ષયાત્રીઓ પણ વિશેષ તાલીમ લઈ રહ્યા છે.
ચંદ્રયાન-5માં જાપાનનો સહયોગ
ભારત ચંદ્રના અભ્યાસ માટે પણ પોતાની આગામી યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે. ISRO જાપાનની સ્પેસ એજન્સી સાથે મળીને ચંદ્રયાન-5 મિશનની યોજના બનાવી રહ્યું છે.
આ મિશન હેઠળ લગભગ 350 કિલોગ્રામ વજનના રોવરને ચંદ્રની સપાટી પર મોકલવાનો પ્રસ્તાવ છે. આ રોવર લગભગ 100 દિવસ સુધી ચંદ્ર પર વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો કરે તેવી યોજના છે.
ચંદ્રયાન-5 દ્વારા ચંદ્રની સપાટી અને ત્યાંની પરિસ્થિતિ અંગે વધુ વૈજ્ઞાનિક માહિતી મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે. સાથે જ આ મિશન ભારત અને જાપાન વચ્ચેના અંતરિક્ષ સંશોધન સહયોગને પણ વધુ મજબૂત કરી શકે છે. જોકે, મિશનની સંપૂર્ણ સમયમર્યાદા અને અન્ય ટેક્નિકલ વિગતોની સત્તાવાર પુષ્ટિ હજુ જરૂરી છે.
શું ISROનું ખાનગીકરણ થશે?
ISROના અધ્યક્ષ વી. નારાયણને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અંતરિક્ષ એજન્સીનું ખાનગીકરણ કરવામાં આવશે નહીં. જોકે, અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં વધી રહેલી માંગને પહોંચી વળવા માટે ખાનગી કંપનીઓ અને સ્ટાર્ટઅપ્સ સાથે સહયોગ વધારવામાં આવશે.
ISRO ખાનગી ક્ષેત્રને પોતાની ટેક્નિકલ નિષ્ણાતી અને સહયોગ ઉપલબ્ધ કરાવશે. આથી સ્પેસ સેક્ટર સાથે જોડાયેલા સાધનો, સિસ્ટમ અને સેવાઓના વિકાસમાં ખાનગી કંપનીઓની ભાગીદારી વધવાની શક્યતા છે.
આ ઉપરાંત, હાઈ-ટેક ક્ષેત્રમાં રોજગારની નવી તકો પણ ઊભી થઈ શકે છે. એક તરફ ISRO પોતાની લોન્ચ ક્ષમતામાં વધારો કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ગગનયાન અને ચંદ્રયાન જેવા મિશન ભારતના અંતરિક્ષ કાર્યક્રમને આગામી સ્તરે લઈ જવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલાં સાબિત થઈ શકે છે.
