Inspirational Story of  Kalidas :વિદ્યા વિનયથી શોભે છે :કહેવાય છે કે ‘વિદ્યા દદાતિ વિનયમ્’ એટલે કે સાચી વિદ્યા એ છે જે વ્યક્તિમાં વિનય અને નમ્રતા લાવે. પરંતુ ક્યારેક અપાર સફળતા અને જ્ઞાન વ્યક્તિમાં અહંકાર જન્માવે છે. મહાકવિ કાલિદાસ (Kalidas) દેવી સરસ્વતીના પરમ ભક્ત હતા, પણ એક સમયે તેમને પણ પોતાની વિદ્વતાનું અભિમાન આવી ગયું હતું. ત્યારે માતા સરસ્વતીએ કેવી રીતે તેમનું અભિમાન તોડ્યું, તે પ્રસંગ જાણવા જેવો છે.

પ્રસંગ: કૂવા પર પાણી ભરતી સ્ત્રી અને કાલિદાસના જવાબો

એકવાર મહાકવિ કાલિદાસ યાત્રા પર હતા ત્યારે રસ્તામાં તેમને ખૂબ તરસ લાગી. તેમણે જોયું કે એક સ્ત્રી કૂવા પર પાણી ભરી રહી છે. કાલિદાસે ત્યાં જઈને કહ્યું, “માતે, મને ખૂબ તરસ લાગી છે, થોડું પાણી પીવડાવો.”

સ્ત્રીએ કહ્યું, “હું તમને ઓળખતી નથી. તમે તમારો સાચો પરિચય આપો તો જ પાણી મળશે.”

અહીંથી કાલિદાસ અને તે સ્ત્રી વચ્ચે એક અદભુત સંવાદ શરૂ થયો:(Kalidas)

કાલિદાસ: “હું મહેમાન (અતિથિ) છું.”

સ્ત્રી: “ના, સંસારમાં બે જ મહેમાન છે – ધન અને યૌવન. તે આવે છે અને જાય છે. સાચું કહો તમે કોણ છો?”

કાલિદાસ: “હું સહનશીલ છું.”

સ્ત્રી: “ના, સહનશીલ તો માત્ર બે જ છે – ધરતી અને વૃક્ષ. ધરતી પાપીઓનો બોજ ઉઠાવે છે અને વૃક્ષ પથ્થર મારનારને પણ ફળ આપે છે.”

કાલિદાસ: “હું હઠીલો છું.”

સ્ત્રી: “ના, હઠીલા તો નખ અને વાળ છે. જેને ગમે તેટલા કાપો, તે ફરીથી ઉગી જ નીકળે છે.”

કાલિદાસ (કંટાળીને): “હું મૂર્ખ છું.”

સ્ત્રી: “ના, મૂર્ખ તો માત્ર બે છે – એક રાજા જે યોગ્યતા વગર શાસન કરે છે અને બીજો દરબારી જે રાજાની ખોટી વાતમાં પણ હા માં હા મિલાવે છે.”

અહંકાર તૂટ્યો અને દેવી પ્રગટ થયા

એક સામાન્ય ગ્રામીણ સ્ત્રીના મુખેથી આવા ગૂઢ જવાબો સાંભળીને કાલિદાસ (Kalidas) સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમને સમજાયું કે આ કોઈ સાધારણ સ્ત્રી નથી. તેઓ તરત જ તે સ્ત્રીના ચરણોમાં પડી ગયા.

ત્યારે સાક્ષાત દેવી સરસ્વતી પ્રગટ થયા અને બોલ્યા, “વત્સ કાલિદાસ! (Kalidas) તને તારા જ્ઞાનનું અભિમાન આવી ગયું હતું. યાદ રાખજે, શિક્ષણથી જ્ઞાન મળે છે, પણ તેનું રક્ષણ નમ્રતાથી થાય છે.” કાલિદાસે (Kalidas) રડતા આંખે માફી માંગી અને ત્યારથી જીવનભર અહંકારનો ત્યાગ કર્યો.

આ પ્રસંગ આપણને શું શીખવે છે? (Life Lessons)

નમ્રતા: વ્યક્તિ ગમે તેટલો સફળ કે જ્ઞાની બની જાય, તેણે નમ્રતા ક્યારેય છોડવી ન જોઈએ. નમ્ર વ્યક્તિ જ સાચા અર્થમાં શીખી શકે છે.

સહનશીલતા: વૃક્ષ અને ધરતીની જેમ સહનશીલ બનવું જોઈએ. ટીકાઓ અને મુશ્કેલીઓ સામે ટકી રહેવાની શક્તિ સહનશીલતામાંથી જ મળે છે.

અહંકારનો ત્યાગ: અહંકાર જ્ઞાનનો સૌથી મોટો શત્રુ છે. જ્યારે ‘હું જાણું છું’ તેવો ભાવ આવે છે, ત્યારે શીખવાની પ્રક્રિયા અટકી જાય છે.

આત્મનિરીક્ષણ: કાલિદાસે અંતે પોતાની હાર સ્વીકારી. પોતાની ભૂલ સ્વીકારવી અને તેમાંથી શીખવું એ જ સાચી પ્રગતિ છે.

નિષ્કર્ષ

જ્ઞાનનો ઉદ્દેશ્ય લોકોને ઉતારી પાડવાનો નહીં, પણ સમાજનું ભલું કરવાનો હોવો જોઈએ. સફળતા પચાવવા માટે નમ્રતા હોવી અનિવાર્ય છે.

આ પણ વાંચો: મૃત્યુશૈયા પર પડેલા ભીષ્મ પિતામહની આંખમાં આંસુ કેમ આવ્યા? કારણ જાણીને તમને પણ જીવન જીવવાની નવી દિશા મળશે

આ પણ વાંચો: હાથમાં આવેલું રાજ્ય છીનવાઈ ગયું ને વનવાસ મળ્યો, છતાં રામ કેમ હસ્યા? જાણો ભગવાન રામના જીવનનો આ પ્રેરક પ્રસંગ

આ પણ વાંચો:  આચાર્ય ચાણક્યની ચેતવણી: આ 3 બાબતોમાં મજાક કે બેદરકારી ભારે પડશે, રાજામાંથી રંક બની જતા વાર નહીં લાગે