National News: વિશ્વના મોટાભાગના મહાસાગરોમાં ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે ઓગળેલા ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટી (Southern Ocean Oxygen Increase) રહ્યું છે. જોકે, દક્ષિણ મહાસાગરના ભારતીય ક્ષેત્રમાં તેનાથી વિપરીત સ્થિતિ (Indian Ocean) જોવા મળી છે. ગોવાના નેશનલ સેન્ટર ફોર પોલર એન્ડ ઓશન રિસર્ચ (NCPOR Study)ના અભ્યાસ મુજબ, 1993થી 2025 દરમિયાન આ વિસ્તારમાં સમુદ્રના પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનનું પ્રમાણ વધ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આ ફેરફાર સમુદ્રી વનસ્પતિઓ અને જીવસૃષ્ટિ માટે સકારાત્મક સંકેત બની શકે છે.

Southern Ocean Oxygen Increase: 300થી 2,000 મીટરની ઊંડાઈએ સૌથી મોટો ફેરફાર

અભ્યાસમાં સૌથી નોંધપાત્ર વધારો સમુદ્રની 300થી 2,000 મીટરની ઊંડાઈએ જોવા મળ્યો છે. એન્ટાર્કટિક ક્ષેત્રમાં પાણીના પ્રતિ કિલોગ્રામ દીઠ ઓક્સિજનનું પ્રમાણ દર વર્ષે 2.37 માઇક્રોમોલ વધ્યું છે, જ્યારે ધ્રુવીય ક્ષેત્રમાં આ વધારો 1.41 માઇક્રોમોલ નોંધાયો છે. આ ઉપરાંત, 2,000થી 5,000 મીટરની ઊંડાઈએ પણ ઓક્સિજન વધવાના સંકેતો મળ્યા છે.

વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ, તાપમાન અને ખારાશમાં થતા ફેરફારને કારણે સમુદ્રના પાણીના અલગ-અલગ સ્તરો વચ્ચેની ઘનતાનો તફાવત ઘટ્યો છે. તેના પરિણામે સપાટી પરનું ઓક્સિજનયુક્ત પાણી વધુ સારી રીતે ઊંડાઈ સુધી પહોંચી રહ્યું છે, જે ઓક્સિજનના પ્રમાણમાં વધારાનું એક કારણ હોઈ શકે છે.

ઓક્સિજનનું પ્રમાણ 4.5થી વધીને 5.5 મિલિલીટર પ્રતિ લિટર થયું

અભ્યાસમાં 2011 અને 2025ના આંકડાઓની સરખામણી કરતાં પાણીમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ 4.5થી વધીને 5.5 મિલિલીટર પ્રતિ લિટર થયું હોવાનું જણાવાયું છે. પાણીમાં પૂરતો ઓક્સિજન ઉપલબ્ધ રહેતો હોવાથી માછલીઓ અને અન્ય દરિયાઈ જીવોને શ્વાસ લેવામાં, વૃદ્ધિ કરવામાં અને સ્વસ્થ રહેવામાં મદદ મળે છે. યુનેસ્કોના ગ્લોબલ ઓશન ઓક્સિજન નેટવર્ક મુજબ પણ દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ માટે પાણીમાં ઓગળેલો ઓક્સિજન અત્યંત જરૂરી છે.

બીજી તરફ, 20મી સદીના મધ્યભાગથી વૈશ્વિક મહાસાગરોમાં ઓક્સિજનના પ્રમાણમાં આશરે 2 ટકાનો ઘટાડો થયો હોવાનું અભ્યાસોમાં સામે આવ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં દક્ષિણ મહાસાગરના ભારતીય ક્ષેત્રમાં ઓક્સિજનનું (Global Warming) પ્રમાણ વધવું વૈજ્ઞાનિકો માટે મહત્ત્વપૂર્ણ સંશોધનનો વિષય બન્યો છે.

સમુદ્રમાં ઓગળેલો ઓક્સિજન શું છે?

હવામાં રહેલો કેટલોક ઓક્સિજન સમુદ્રના પાણીમાં ભળી જાય છે. તેને ઓગળેલો ઓક્સિજન (Dissolved Oxygen) કહેવામાં આવે છે. માછલીઓ સહિતના અનેક જળચર જીવો શ્વાસ લેવા માટે આ ઓક્સિજનનો ઉપયોગ કરે છે. પાણીમાં તેનું પ્રમાણ તાપમાન, ખારાશ, દરિયાઈ પ્રવાહો અને જીવસૃષ્ટિની પ્રવૃત્તિઓ પર આધારિત હોય છે. સામાન્ય રીતે ઠંડું પાણી ગરમ પાણીની સરખામણીમાં વધુ ઓક્સિજન ઓગાળી શકે છે.

સમુદ્રની કઈ ઊંડાઈએ ઓક્સિજનની સ્થિતિ મહત્ત્વની હોય છે?

સમુદ્રના દરેક સ્તરે ઓક્સિજનનું પ્રમાણ સરખું હોતું નથી. સપાટીની નજીક હવા સાથેના સંપર્ક અને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતા સૂક્ષ્મ દરિયાઈ સજીવોને કારણે ઓક્સિજન ઉપલબ્ધ રહે છે. જ્યારે 100થી 1,500 મીટરની ઊંડાઈ વચ્ચેના કેટલાક વિસ્તારોમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઓછું જોવા મળે છે. તેને ઓક્સિજન મિનિમમ ઝોન કહેવામાં આવે છે.

ઊંડા સમુદ્રમાં ઠંડું પાણી ઓક્સિજન જાળવી રાખવામાં મદદરૂપ બને છે. દરિયાઈ પ્રવાહો સપાટી પરથી ઓક્સિજનયુક્ત પાણીને ઊંડાઈ સુધી પહોંચાડે છે. આ પ્રક્રિયા સમુદ્રની અંદર રહેલી જીવસૃષ્ટિ માટે ઓક્સિજનની ઉપલબ્ધતા જાળવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

આ પણ વાંચો: ટિકિટ બુક ન થઈ, પૈસા કપાઈ ગયા? IRCTCની સમસ્યા વચ્ચે મુસાફરોએ આ બાબતોનું રાખવું ધ્યાન

આ પણ વાંચો: અજિત પવારના મોતની તપાસને લઈને સંજય રાઉતનો મોટો સવાલ, રામદાસ કદમની તપાસની માંગ

આ પણ વાંચો: દિલ્હીમાં શરૂ થઈ યમુના રિવર સફારી, હવે નદીમાં લઈ શકાશે ક્રૂઝનો આનંદ