Mantavya Vishesh: એક સવાલ… જે સીધો દેશની ચૂંટણી વ્યવસ્થા પર આવીને અટકે છે…નાગરિક કોણ છે એ નક્કી કરવાનું કામ ચૂંટણી પંચનું છે કે સરકારનું? બિહારની મતદાર યાદીના SIRને (Special Intensive Revision) લઈને હવે આ જ સવાલ ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. કારણ કે સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સુધાંશુ ધુલિયાએ કહ્યું છે કે નાગરિકતા નક્કી કરવી ચૂંટણી પંચનું કામ નથી.
Special Intensive Revision: નાગરિકતા નક્કી કરવાનું કામ ચૂંટણી પંચનું કે ગૃહ મંત્રાલયનું?
જસ્ટિસ ધુલિયાના (Sudhanshu Dhulia) કહેવા પ્રમાણે, ભારતીય નાગરિક કોણ છે તે નક્કી કરવાની કાનૂની વ્યવસ્થા અલગ છે અને નાગરિકતા અંગેનો નિર્ણય ગૃહ મંત્રાલયના અધિકારક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલો છે. અહીં એક મહત્વનો ફરક સમજવો જરૂરી છે…મતદાર યાદીમાં વ્યક્તિનું નામ હોવું અને વ્યક્તિની ભારતીય નાગરિકતા (Citizenship) નક્કી થવી, બંને એક જ પ્રક્રિયા નથી. SIRનો હેતુ મતદાર યાદીની ચકાસણી અને સુધારણા છે, પરંતુ જ્યારે આ પ્રક્રિયામાં નાગરિકતાને લગતા દસ્તાવેજો અને પ્રશ્નો આવે છે, ત્યારે સત્તાની સીમા અંગે ચર્ચા ઊભી થાય છે.
આ જ મુદ્દે કોંગ્રેસ નેતા જયરામ રમેશે ચૂંટણી પંચની (Election Commission of India) ભૂમિકા પર સવાલ ઉઠાવ્યો છે. તેમનો દાવો છે કે નાગરિકતા નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955 હેઠળ ચાલે છે અને ચૂંટણી પંચનું બંધારણીય કામ ચૂંટણી યોજવાનું અને મતદાર યાદી તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત છે. જોકે, અહીં એક મહત્વની બાબત એ પણ છે કે જયરામ રમેશનો આ રાજકીય દાવો છે…તેને જસ્ટિસ ધુલિયાના નિવેદનથી અલગ રીતે જોવો જરૂરી છે.
તો પછી સવાલ એ છે કે SIRમાં ચૂંટણી પંચ ખરેખર શું ચકાસી શકે અને ક્યાંથી નાગરિકતા નક્કી કરવાની સત્તાનો પ્રશ્ન શરૂ થાય છે? ચૂંટણી પંચની દલીલ અને કાનૂની પ્રક્રિયાને સમજ્યા વિના માત્ર રાજકીય આરોપોના આધારે નિષ્કર્ષ કાઢવો યોગ્ય નથી. પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે…જ્યારે મતદાર યાદીની ચકાસણી અને નાગરિકતાના પ્રશ્નો એકબીજા સાથે જોડાય છે, ત્યારે સામાન્ય મતદાર માટે પ્રક્રિયા સમજવી મુશ્કેલ બની શકે છે.
અને એટલે આખા વિવાદનો સૌથી મોટો સવાલ છે…શું SIR માત્ર મતદાર યાદીને સુધારવાની કવાયત છે, કે તેની પ્રક્રિયામાં નાગરિકતાનો પ્રશ્ન પણ આવી રહ્યો છે? જો બંને વચ્ચેની સીમા સ્પષ્ટ છે, તો ચૂંટણી પંચે તેને વધુ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવવી પડશે. કારણ કે અંતે વાત માત્ર એક યાદીની નથી… વાત એ છે કે ભારતીય લોકશાહીમાં મત આપવાનો અધિકાર કોને મળે છે અને એ અધિકાર નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા કેટલી સ્પષ્ટ, કાયદેસર અને પારદર્શક છે.
આ પણ વાંચો: ભરૂચમાં SIR મુદ્દે કોંગ્રેસનું પ્રદર્શન, મુમતાઝ પટેલ સહિત કાર્યકરોની અટકાયત; પોલીસ સાથે ઘર્ષણ
આ પણ વાંચો: રાજકોટમાં SIR મુદ્દે કોંગ્રેસનો અનોખો વિરોધ: જ્ઞાનેશ કુમારનું મુખોટું પહેરાવી કાર્યકરને દોરડાથી બાંધ્યો
આ પણ વાંચો: SIR પ્રક્રિયા વચ્ચે ચૂંટણી પંચમાં 14 વખત વાંધા
