World News:અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ શરૂઆતમાં પરમાણુને કેન્દ્રમાં રાખીને શરૂ થયો હતો. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં યુદ્ધનું કેન્દ્ર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, તેલ પરિવહન અને વૈશ્વિક સમુદ્રી વેપાર તરફ ખસી ગયું છે. આ બદલાવે માત્ર મધ્ય પૂર્વ જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા અને ઊર્જા સુરક્ષા પર અસર પેદા કરી છે.

પરમાણુથી શરૂઆત | Trump Iran War

ફેબ્રુઆરીના અંતમાં અમેરિકા અને ઇઝરાયલે ઈરાનના પરમાણુ અને લશ્કરી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવી કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. તેના જવાબમાં ઈરાને મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાઓ કર્યા, જેના કારણે મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઝડપથી વધી ગયો. 28 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું ઈરાન સાથે યુદ્ધ શરૂ થયું. અમેરિકા અને ઈઝરાયલે સંયુક્ત ઓપરેશન “એપિક ફ્યુરી” હેઠળ ઈરાન પર મોટા હુમલા કર્યા.

આ હુમલાઓનું મુખ્ય લક્ષ્ય ઈરાનના પરમાણુ પ્રોજેક્ટ્સ, મિસાઈલ સ્થળો, કમાન્ડ સેન્ટરો અને લશ્કરી થાણા હતા. આ હુમલાઓમાં સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીનું મૃત્યુ થયું, જે ઈરાની શાસન માટે મોટો ફટકો હતો. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે જણાવ્યું હતું કે ઈરાન પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવી રહ્યું છે, જેને રોકવાની જરૂર છે.

હોર્મુઝ બન્યું સૌથી મોટું યુદ્ધમેદાન

માર્ચ 2026 માં, ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ( Strait of Hormuz)ને સંપૂર્ણપણે “બંધ” કરવાની જાહેરાત કરી. વિશ્વના 20% તેલ આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગેથી વહે છે. જેના કારણે તેલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અસર પડી. અસંખ્ય જહાજો પર હુમલો કરવામાં આવ્યો, જેના કારણે શિપિંગ લગભગ બંધ થઈ ગયું. અમેરિકાએ અનેક ઈરાની નૌકાદળના જહાજોનો નાશ કર્યો, પરંતુ ઈરાને ખાણો અને ઝડપી હુમલો કરતી બોટથી જવાબ આપ્યો. એશિયામાં તેલની અછત અનુભવાવા લાગી.

એપ્રિલની શરૂઆતમાં, પાકિસ્તાન અને ચીન દ્વારા 7-8 એપ્રિલના રોજ બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામની મધ્યસ્થી કરવામાં આવી હતી. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર તેની જાહેરાત કરી હતી. જોકે, હોર્મુઝનો મુદ્દો વણઉકેલાયેલો રહ્યો. ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પરનો નિયંત્રણ છોડ્યો નહીં. 11-12 એપ્રિલના રોજ, ઇસ્લામાબાદમાં યુએસ ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વાન્સ અને ઈરાની અધિકારીઓ વચ્ચે સીધી વાટાઘાટો યોજાઈ હતી – જે 1979 પછીની ઉચ્ચતમ સ્તરની વાતચીત હતી. કોઈ કરાર થયો ન હતો.

ત્યારબાદ ટ્રમ્પે (Donald Trum)યુએસ નેવીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નાકાબંધી કરવાનો આદેશ આપ્યો. ઈરાની બંદરોમાં પ્રવેશતા અને જતા જહાજોને રોકવામાં આવ્યા, જેના કારણે “બેવડી નાકાબંધી” થઈ. ઈરાનની તેલ નિકાસ બંધ થઈ જતાં તેની અર્થવ્યવસ્થા પર ભારે અસર પડી. લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહ- ઇઝરાયલી સંઘર્ષ પણ ફરી શરૂ થયો.

મે-જૂનમાં સમજૂતી, જુલાઈમાં ફરી તણાવ

મે મહિનામાં લડાઈ ચાલુ રહી, પરંતુ વાટાઘાટો ચાલુ રહી. જૂનમાં પાકિસ્તાની વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફની મધ્યસ્થીથી એક મોટી સફળતા મળી. 14 જૂને ઇસ્લામાબાદ સમજૂતી કરાર (MoU) ની જાહેરાત કરવામાં આવી. 17 જૂને ટ્રમ્પ (ફ્રાન્સમાં) અને ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન દ્વારા તેના પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા.

આ કરારના મુખ્ય મુદ્દાઓ હતા…

હોર્મુઝ ફરી ખોલવું અને યુએસ નાકાબંધી હટાવવી.
લેબનોનમાં લડાઈ બંધ કરવી.
ઈરાન માટે કેટલીક પ્રતિબંધો રાહત અને પુનર્નિર્માણ સહાય.
60 દિવસમાં પરમાણુ કાર્યક્રમ પર વધુ વાતચીત.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાનના “ટોલ-ફ્રી” નિયંત્રણને સમાપ્ત કરવાનું વચન આપવામાં આવ્યું હતું. શિપિંગ ફરી શરૂ થયું પરંતુ ક્યારેય સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થયું નહીં. પરમાણુ મુદ્દો પડતો મૂકવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી સ્પષ્ટ થયું કે યુદ્ધ હવે હોર્મુઝ પર કેન્દ્રિત છે.

જુલાઈ 2026: યુદ્ધવિરામ ભંગ અને નવો સંઘર્ષ

જૂનના એમઓયુ પછી પણ તણાવ ઓછો થયો ન હતો. જુલાઈની શરૂઆતમાં, ઈરાને ફરીથી હોર્મુઝમાં જહાજો પર હુમલો કર્યો (6-7 જુલાઈના રોજ ત્રણ જહાજો). ટ્રમ્પે આને એમઓયુનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું અને કરાર “ખરીદ્યો” જાહેર કર્યો. અમેરિકાએ બદલો લેવા માટે હુમલા કર્યા – ઈરાની રડાર, એન્ટી-શિપ મિસાઈલ સાઇટ્સ, કમાન્ડ સેન્ટર્સ અને IRGC નાની બોટને નિશાન બનાવી.

સેન્ટકોમે જણાવ્યું હતું કે આ હુમલાઓનો હેતુ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં નેવિગેશનની સ્વતંત્રતા સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો. ઈરાને (Iran) બહેરીન અને કુવૈતમાં યુએસ બેઝ પર પણ હુમલો કર્યો. ટ્રમ્પે તેલ નિકાસ પર પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ પાછી ખેંચી લીધી. તેલના ભાવ ફરી વધ્યા. 8 જુલાઈ સુધી, પરિસ્થિતિ તંગ રહી

ટ્રમ્પની વ્યૂહરચના શરૂઆતમાં પરમાણુ ખતરાને દૂર કરવાનો હતો – જે ખામેનીના મૃત્યુ અને સ્થળો પરના હુમલાઓ દ્વારા પુરાવા મળે છે. પરંતુ ઈરાને વૈશ્વિક તેલ વેપારમાં અવરોધરૂપ હોર્મુઝને શસ્ત્ર બનાવ્યું. આનાથી યુદ્ધ આર્થિક મોરચે ફેરવાઈ ગયું, જેના કારણે અમેરિકાને ગલ્ફ દેશો અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રનું રક્ષણ કરવાની ફરજ પડી.

વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અસર

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંનો એક છે. અહીં વધેલા તણાવને કારણે તેલના ભાવમાં વધારો, શિપિંગ ખર્ચમાં ઉછાળો અને વૈશ્વિક બજારોમાં અનિશ્ચિતતા વધી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે હવે યુદ્ધનું કેન્દ્ર પરમાણુ મુદ્દા કરતાં વધુ આર્થિક અને સમુદ્રી સુરક્ષા બની ગયું છે.

આ પણ વાંચો: અમેરિકાએ ચાબહાર બંદર સહિત 90 સ્થળો પર બોમ્બમારો કર્યો, 3 લોકોના મોત; ઈરાને બદલો લીધો

આ પણ વાંચો: અમેરિકાએ ઈરાન પર કર્યા હવાઈ હુમલા, ઈરાનના સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર હુમલાની પુષ્ટિ કરી

આ પણ વાંચો: રશિયા હવે ઓઈલ વેચનાર નહીં, ખરીદનાર કેમ બન્યું?