New Delhi News : ભારતમાં ઝડપથી વધી રહેલી વસ્તીને ગરીબી અને પછાતપણું માટે જવાબદાર ગણવામાં આવે છે. તેને રોકવા માટે સરકારે સદીના સાતમા દાયકામાં ‘હમ દો, હમારે દો’ સૂત્ર આપીને લોકોને કુટુંબ નિયોજન વિશે જાગૃત કર્યા. દેશમાં શિક્ષણ અને આરોગ્ય સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતા અને શહેરીકરણમાં વધારો થવાને કારણે તેની અસર પણ દેખાઈ રહી છે અને વસ્તી વૃદ્ધિમાં ઝડપથી ઘટાડો થયો છે. કેટલાક સમુદાયોમાં, કુલ પ્રજનન દર (TFR) 2.1 ટકાના રિપ્લેસમેન્ટ રેટથી નીચે આવી ગયો છે.તાજેતરમાં જ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવતે આ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે કહ્યું છે કે જો TFR 2.1 ટકાથી નીચે જશે તો સમાજ આપોઆપ તૂટી જશે. આવી સ્થિતિમાં તેમણે લોકોને ઓછામાં ઓછા ત્રણ બાળકો રાખવાની અપીલ કરી છે.
જાપાનમાં એવી પણ આશંકા છે કે જો TFR નહીં વધારવામાં આવે તો આગામી 120 વર્ષમાં જાપાન અદૃશ્ય થઈ જશે. આજનો મહત્વનો મુદ્દો એ તપાસનો છે કે શું વસ્તી વૃદ્ધિમાં ઘટાડો દેશ અને સમાજના અસ્તિત્વ માટે ખતરો બની શકે છે?શહેરીકરણ અને આધુનિક જીવનશૈલી: શિક્ષણ, વ્યવસાય અને આરોગ્ય સુવિધાઓની વધુ સારી પહોંચને કારણે, સ્ત્રીઓ સામાન્ય રીતે ઓછા બાળકો પેદા કરવા માંગે છે. વધતી આકાંક્ષાઓ અને કારકિર્દી ઘડતરની પ્રાથમિકતાઓને કારણે યુવાનો હવે મોડેથી લગ્ન કરી રહ્યા છે. જેના કારણે સંતાનનો સમયગાળો ઓછો થયો છે.કુટુંબ નિયોજન સેવાઓ અને ગર્ભનિરોધક હવે સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે. આનાથી દંપતિ નક્કી કરી શકે છે કે તેમને કેટલા બાળકો હોવા જોઈએ. જીવનનિર્વાહનો ખર્ચ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. ખાસ કરીને શહેરોમાં. આનાથી એક કરતાં વધુ બાળકોનો ઉછેર પડકારજનક બન્યો છે.
ઘટતી વસ્તી વૃદ્ધિ દેશના સામાજિક-આર્થિક પરિદ્રશ્યને બદલી નાખશે.વૃદ્ધોની વસ્તીમાં વધારા સાથે, તેમની સંભાળ લેવા માટે સેવાઓ પ્રદાન કરનારાઓની માંગ વધશે.ઓછા બાળકો હોવાને કારણે યુવાનોને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ અને વ્યાવસાયિક તાલીમ આપવામાં રોકાણમાં વધારો થશે.શહેરી વિસ્તારો બદલાતા માહોલને સરળતાથી અનુકૂલિત કરી શકશે, પરંતુ વૃદ્ધોની વસ્તી વધુ હોવાથી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સમસ્યાઓ વધશે.જો કુટુંબમાં ઓછા બાળકો હોય, તો બ્રેડવિનર પર નિર્ભર સભ્યો ઓછા હશે. આનાથી તેમને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ, આરોગ્ય અને આવાસની સુવિધાઓ મળશે અને તેમનું જીવનધોરણ સુધરશે. વસ્તી વૃદ્ધિની ગતિ ધીમી થવાથી પાણી, જમીન, ઊર્જા જેવા કુદરતી સંસાધનો પર દબાણ ઘટશે.
મહિલા સશક્તિકરણ: નાના પરિવારોને કારણે મહિલાઓને શિક્ષણ મેળવવા અને કારકિર્દી બનાવવાની વધુ તકો મળશે. તેનાથી મહિલા સશક્તિકરણને પ્રોત્સાહન મળશે.વસ્તી વૃદ્ધિમાં સતત ઘટાડો થવાને કારણે, ભારતમાં વૃદ્ધોની વસ્તી 2050 સુધીમાં નોંધપાત્ર રીતે વધશે. તેનાથી આરોગ્ય સુવિધાઓ પર દબાણ વધશે. કુલ વસ્તીમાં કાર્યકારી વસ્તીના હિસ્સામાં ઘટાડો થવાને કારણે, કામદારોની અછત થશે. આનાથી આર્થિક વૃદ્ધિ પર નકારાત્મક અસર પડશે. તેની અસર તે ઉદ્યોગો પર વધુ દેખાશે જ્યાં વધુ કામદારોની જરૂર છે.
ભારતની વસ્તીનો મોટો હિસ્સો યુવાનોનો છે. અત્યારે અમને ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડનો લાભ મળી રહ્યો છે. પરંતુ ઘટતી વસ્તી વૃદ્ધિ આપણને આ લાભથી દૂર લઈ જશે.જાપાન આ સમસ્યાઓથી ઝઝૂમી રહ્યું છેજાપાન જેવા દેશો આ દિવસોમાં આ સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે. જાપાનની અર્થવ્યવસ્થામાં મંદી અથવા સ્થિરતાનું કારણ એ છે કે અહીંની વસ્તીનો મોટો હિસ્સો વૃદ્ધ લોકોનો છે. કામદારોની સંખ્યા ઓછી છે.દક્ષિણ કોરિયા, તેના ઝડપી આર્થિક વિકાસ અને શહેરીકરણ માટે જાણીતું છે, આ દિવસોમાં અણધારી પ્રજનન સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. દક્ષિણ કોરિયાનો જન્મ દર એ સ્તરે આવી ગયો છે કે જો આ વલણ ચાલુ રહેશે તો 21મી સદીના અંત સુધીમાં દેશની વસ્તી તેના વર્તમાન સ્તરના એક તૃતીયાંશ થઈ જશે.
આ પણ વાંચો:સાવધાન! ભારતીય યુવાઓમાં વધી રહ્યો છે Brain Strokeનું જોખમ, ખરાબ આદતો તાત્કાલિક બદલો
આ પણ વાંચો:મંકીપોક્સ સમગ્ર વિશ્વ માટે ખતરો, રસીકરણ કેટલું અસરકારક રહેશે
આ પણ વાંચો:કેરળમાં નિપાહ વાયરસનો કહેર, 175 લોકો આઈસોલેશનમાં, સાંજે 7 પછી દુકાનો બંધ
