Lifestyle News :જ્યારે પણ પાર્ટી હોય કે દોસ્તોની મહેફિલ, એક વાક્ય સામાન્ય રીતે સાંભળવા મળે છે – “મારો સ્મોલ PEG (Small) બનાવજે” અથવા “મારો લાર્જ (Large) બનાવજે”. આપણે સૌ જાણીએ છીએ કે સ્મોલ એટલે 30 ml અને લાર્જ એટલે 60 ml. પણ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ આંકડો 30 અને 60 જ કેમ? કેમ 40 કે 50 ml નો પેગ નથી હોતો? પંકજ ઉધાસ ભલે ગાઈ ગયા હોય કે “થોડી થોડી પીયા કરો…”, પણ આ ‘થોડી’ એટલે કેટલી? તેની પાછળ માત્ર પરંપરા નથી, પણ આપણું સ્વાસ્થ્ય અને વિજ્ઞાન પણ જવાબદાર છે. ચાલો આજે આ રહસ્ય પરથી પડદો ઉચકીએ.
PEG શબ્દનો અર્થ શું થાય? (Precious Evening Glass)
સૌથી પહેલા તો એ જાણીએ કે આને ‘પેગ’ કેમ કહેવાય છે? આ શબ્દ પાછળ એક ખૂબ જ રસપ્રદ ઇતિહાસ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ‘PEG’ એ વાસ્તવમાં એક શોર્ટ ફોર્મ (Acronym) છે. તેનું પૂરું નામ થાય છે – Precious Evening Glass.
ઈતિહાસ: જૂના જમાનામાં બ્રિટનમાં કોલસાની ખાણોમાં કામ કરતા મજૂરો આખો દિવસ સખત મહેનત કરતા. સાંજે જ્યારે તેઓ કામ પરથી પાછા ફરતા, ત્યારે થાક ઉતારવા માટે તેમને દારૂનો એક ગ્લાસ આપવામાં આવતો. તેમના માટે આ સાંજનો ગ્લાસ ખૂબ કિંમતી હતો, તેથી તેને ‘Precious Evening Glass’ કહેવાતું, જે ટૂંકમાં બની ગયું ‘PEG’.
60 ml ના માપ પાછળનું વિજ્ઞાન (The Science & Liver Connection)
હવે મુખ્ય પ્રશ્ન પર આવીએ. 60 ml જ કેમ? આનો સીધો સંબંધ તમારા શરીરની પાચન શક્તિ અને લિવર (Liver) સાથે છે.
લિવરની ક્ષમતા: જ્યારે તમે આલ્કોહોલ પીઓ છો, ત્યારે તે સીધું તમારા લોહીમાં ભળે છે. આપણું લિવર લોહીમાંથી આલ્કોહોલને ફિલ્ટર કરવાનું કામ કરે છે. વૈજ્ઞાનિક રીતે, એક સ્વસ્થ માણસનું લિવર એક કલાકમાં આશરે 30 ml સ્પિરિટ (વ્હિસ્કી, વોડકા, રમ વગેરે) પચાવી શકે છે.
નશાનું ગણિત: જો તમે 60 ml (લાર્જ પેગ) પીવો છો, તો લિવરને તેને પચાવતા લગભગ 2 કલાક જેવો સમય લાગે છે. આ માપ એટલા માટે નક્કી કરવામાં આવ્યું છે કે જેથી વ્યક્તિ ધીમે-ધીમે પીવે અને લિવરને કામ કરવાનો સમય મળે. જો આ માપ ન હોય અને ગમે તેમ પીવામાં આવે, તો લિવર પર લોડ વધે છે અને આલ્કોહોલ પોઈઝનિંગ થઈ શકે છે.
ઔંસ (Ounce) અને મિલીનું ગણિત
ભારતમાં આપણે લિટર અને મિલીલીટરનો ઉપયોગ કરીએ છીએ, પણ દારૂનું માપ બ્રિટિશ પદ્ધતિમાંથી આવ્યું છે જ્યાં પ્રવાહી ‘ઔંસ’ (Ounces) માં મપાય છે.
1 ઔંસ = 29.57 ml (લગભગ 30 ml)
2 ઔંસ = 59.14 ml (લગભગ 60 ml) આ કારણોસર દુનિયાભરમાં અને ખાસ કરીને ભારતમાં ‘સ્મોલ પેગ’ 1 ઔંસ એટલે કે 30 ml અને ‘લાર્જ પેગ’ 2 ઔંસ એટલે કે 60 ml નો રાખવામાં આવ્યો છે. આ રાઉન્ડ ફિગર ગણતરીમાં સરળ રહે છે.
પેગના કેટલા પ્રકાર હોય છે?
સામાન્ય રીતે ભારતમાં ત્રણ પ્રકારના પેગ પ્રચલિત છે:
સ્મોલ પેગ (Small): 30 ml (જે લોકો ધીમે અને માપમાં પીવા માંગે છે).
લાર્જ પેગ (Large): 60 ml (સૌથી વધુ ઓર્ડર થતું માપ).
પટિયાલા પેગ (Patiala Peg): 90 ml થી 120 ml.
પટિયાલા પેગની કહાની: આ પેગનું નામ પટિયાલાના મહારાજા ભૂપેન્દ્ર સિંહ પરથી પડ્યું છે. તેઓ કદાવર હતા અને પાર્ટીઓના શોખીન હતા. કહેવાય છે કે તેમના મહેમાનગતિના ગ્લાસ સામાન્ય કરતા ઘણા મોટા હતા, તેથી 90 ml કે તેથી વધુના માપને ‘પટિયાલા પેગ’ કહેવામાં આવે છે.
શોટ (Shot) અને PEG વચ્ચે શું ફરક છે?
ઘણા લોકો ‘પેગ’ (PEG) અને ‘શોટ’ ને એક જ માને છે.
પેગ: પેગમાં સામાન્ય રીતે પાણી, સોડા કે કોલ્ડડ્રિંક ઉમેરીને ધીમે-ધીમે સિપ (Sip) લઈને પીવામાં આવે છે.
શોટ: શોટ સામાન્ય રીતે 30 ml નો હોય છે અને તેમાં કશું જ ઉમેર્યા વગર એક જ શ્વાસે (Gulp) ગળા નીચે ઉતારવાનો હોય છે.
દારૂનું માપ 30 કે 60 ml રાખવા પાછળનું કારણ માત્ર વેપાર નથી, પણ શરીરની મર્યાદા છે. લિવર એક મશીન છે, અને તેને પ્રોસેસ કરવા માટે સમય જોઈએ છે. એટલે જ કહેવાય છે કે ‘માપમાં પીવો તો ગમ, અને માપ વગર પીવો તો યમ’.
(ડિસ્ક્લેમર: આ આર્ટિકલ માત્ર માહિતી માટે છે. દારૂનું સેવન સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે. અમે દારૂ પીવાને પ્રોત્સાહન આપતા નથી.)
આ પણ વાંચો: રસોડામાં રહેલું આ ‘પીળું સોનું’ અનેક રોગોની દવા છે: કાચી હળદરના ફાયદા જાણીને તમે આજે જ ખાવાનું શરૂ કરી દેશો
