New Dilhi: કેન્દ્ર સરકાર આગામી માનસૂન સત્ર દરમિયાન રાષ્ટ્રીય ગીત ‘વંદે માતરમ’ ને વધુ કાનૂની સુરક્ષા આપતું મહત્વપૂર્ણ સંશોધન બિલ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં હોવાનું સામે આવ્યું છે. પ્રસ્તાવિત ‘રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાનની રોકથામ (સંશોધન) વિધેયક’ પસાર થયા બાદ ‘વંદે માતરમ’નું અપમાન કરવું અથવા તેના ગાનમાં અવરોધ ઊભો કરવો દંડનીય ગુનો બની શકે છે. આ બિલને કેન્દ્રિય મંત્રિમંડળની મંજૂરી મળી ચૂકી હોવાનું કહેવાઈ રહ્યું છે અને હવે તેને સંસદના માનસૂન સત્રમાં રજૂ કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે.
‘વંદે માતરમ’ (Vande Mataram)ના અપમાન બદલ થઈ શકે છે દંડ
20 જુલાઈથી શરૂ થનારા સંસદના માનસૂન સત્રમાં કેન્દ્ર સરકાર (Government) ‘રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાનની રોકથામ (સંશોધન) વિધેયક’ રજૂ કરી શકે છે. જો આ બિલ લોકસભા અને રાજ્યસભામાં પસાર થશે તો ‘વંદે માતરમ’નું અપમાન કરવું અથવા તેનું ગાન રોકવાનો પ્રયાસ કરવો કાયદેસર રીતે દંડનીય ગુનો બની જશે. આ પ્રસ્તાવનો હેતુ રાષ્ટ્રીય ગીતને રાષ્ટ્રધ્વજ, રાષ્ટ્રગાન અને બંધારણ જેવા અન્ય રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો સમકક્ષ કાનૂની સુરક્ષા આપવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ગૃહ મંત્રાલયે અગાઉ જાહેર કરી હતી માર્ગદર્શિકા
અહેવાલ મુજબ ગૃહ મંત્રાલયે અગાઉ એવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી હતી કે જ્યાં રાષ્ટ્રગાન ‘જન ગણ મન’ વગાડવામાં આવે છે અથવા ગવાય છે, તેવા સરકારી કાર્યક્રમોમાં ‘વંદે માતરમ’ પણ વગાડવું અથવા ગાવું જરૂરી રહેશે. આ નિર્ણય બાદ હવે કાયદાકીય જોગવાઈ લાવવાની તૈયારીને સરકારના રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોને વધુ સન્માન આપવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ભાજપનું શું કહેવું છે?
ભાજપનું માનવું છે કે સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન મહત્વની ભૂમિકા ભજવનારા ‘વંદે માતરમ‘ને અગાઉની સરકારોએ પૂરતું સન્માન આપ્યું નહોતું. પક્ષનું કહેવું છે કે કેટલીક સરકારોએ મુસ્લિમ સમાજના એક વર્ગ દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવેલી ધાર્મિક વાંધાઓને ધ્યાનમાં રાખીને આ ગીતને યોગ્ય સ્થાન આપ્યું નહોતું. તાજેતરના કેટલાક રાજ્યોમાં પણ ‘વંદે માતરમ’ને લઈને વિવાદો સામે આવ્યા હતા, જેને લઈને રાજકીય ચર્ચા તેજ બની હતી.
‘અપમાન’ની વ્યાખ્યા શું હશે?
પ્રસ્તાવિત કાયદા અંગે સૌથી મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે ‘અપમાન’ ની વ્યાખ્યા શું હશે. કાયદામાં કઈ પ્રકારની હરકતોને ‘વંદે માતરમ’ના અપમાન તરીકે ગણવામાં આવશે તે બિલના અંતિમ લખાણ પરથી સ્પષ્ટ થશે. ભૂતકાળમાં ‘વંદે માતરમ’ને લગતા અનેક વિવાદો અને કેસો અદાલતો સુધી પહોંચ્યા હતા. તેથી કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે બિલમાં સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા આપવી જરૂરી રહેશે જેથી કાયદાના અમલ દરમિયાન ગેરસમજ ઊભી ન થાય.
ચોમાસુ સત્રમાં અન્ય મહત્વના બિલ પણ આવી શકે
ચોમાસુ સત્ર (Monsoon Session)માં કેન્દ્ર સરકાર અનેક મહત્વના બિલ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે. તેમાં જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી (સંશોધન) બિલ, સુપ્રીમ કોર્ટમાં ન્યાયાધીશોની સંખ્યા વધારવા સંબંધિત બિલ, વિદેશી અંશદાન (વિનિયમન) સંશોધન બિલ (FCRA Amendment Bill) અને વિકસિત ભારત શિક્ષા અધિષ્ઠાન વિધેયક જેવા પ્રસ્તાવોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત લોકસભા અને વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે અનામત અને ભાવિ સીમાંકન (Delimitation) સંબંધિત પ્રસ્તાવોને લઈને પણ રાજકીય ચર્ચા ચાલી રહી છે, જોકે આ અંગે હજુ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.
બિલ પસાર થશે તો શું બદલાશે?
જો પ્રસ્તાવિત સંશોધન બિલ સંસદના બંને ગૃહોમાં પસાર થઈ કાયદાનું સ્વરૂપ ધારણ કરશે, તો ‘વંદે માતરમ’નું અપમાન અથવા તેના ગાનમાં અવરોધ ઊભો કરવો કાયદેસર ગુનો ગણાશે અને તેના માટે કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થઈ શકશે. જોકે બિલનો અંતિમ ડ્રાફ્ટ અને તેમાં સમાવિષ્ટ જોગવાઈઓ જાહેર થયા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે કયા પ્રકારના કૃત્યોને ગુનો ગણવામાં આવશે અને તેના માટે કેવી સજાની જોગવાઈ રહેશે. હાલ સરકાર તરફથી બિલ રજૂ કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે અને સંસદમાં તેની ચર્ચા બાદ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવશે.
