નવી દિલ્હી: આ ચોમાસાની ઋતુમાં, અલ નીનોની વ્યાપક ચર્ચા થઈ રહી છે. તે આવી ગયું છે, અને તે 1950 પછીનું સૌથી મજબૂત હોઈ શકે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તે વિશ્વભરમાં હવામાન ચક્રને અસર કરશે. તેની અસર ભારતમાં ચોમાસાને નબળી બનાવી શકે છે અને દેશના ઘણા ભાગોમાં દુષ્કાળ જેવી પરિસ્થિતિઓ તરફ દોરી શકે છે. સરકારે અગાઉથી તૈયારી પણ કરી છે અને દેશભરના 197 જિલ્લાઓની ઓળખ કરી છે જે અલ નીનોની અસરથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થવાની સંભાવના ધરાવે છે.
આપણે કેવી રીતે જાણી શકીએ કે અલ નીનો આવી રહ્યો છે?
આગાહી કરનારાઓ માને છે કે આ વર્ષના અંત સુધીમાં અલ નીનો ખૂબ શક્તિશાળી બનવાની સંભાવના છે. અલ નીનો બરાબર શું છે, તે વિવિધ ખંડોના હવામાનને કેવી રીતે અસર કરી શકે છે, અને ખેતી માટે ચોમાસા પર આધાર રાખતો ભારત શા માટે તેનું આટલું નજીકથી નિરીક્ષણ કરે છે? વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે અલ નીનોના આગમનનો મુખ્ય સૂચક દક્ષિણ અમેરિકન કિનારાની નજીક પેસિફિક મહાસાગરના ચોક્કસ પ્રદેશ (જેને નીનો 3.4 કહેવાય છે) માં તાપમાન છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે, જ્યારે આ પ્રદેશમાં તાપમાન સતત પાંચ મહિના સુધી સામાન્ય કરતા 0.5 ડિગ્રી ઉપર રહે છે, ત્યારે તે એક મજબૂત સંકેત છે કે અલ નીનો નજીક આવી રહ્યો છે. આ વર્ષે, આ પ્રદેશમાં તાપમાન ઝડપથી વધ્યું છે, અને વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO) એ કહ્યું છે કે આપણે અલ નીનો માટે તૈયાર રહેવું જોઈએ.
હવામાન પર તેની ગંભીર અસર કેવી રીતે પડશે?
આ વર્ષે, અલ નીનો જૂનથી ઓગસ્ટ સુધી રહેવાની ધારણા છે. આ ઘટના દર બે થી સાત વર્ષે થાય છે; તે એપ્રિલ-જૂન દરમિયાન શરૂ થાય છે અને ઓક્ટોબર અને ફેબ્રુઆરી વચ્ચે સૌથી વધુ અસરકારક હોય છે. તે સામાન્ય રીતે 9-12 મહિના સુધી ચાલે છે, પરંતુ બે વર્ષ સુધી ટકી શકે છે. અલ નીનો સમુદ્ર અને હવાના પ્રવાહોની સામાન્ય દિશાને ઉલટાવી દે છે. તેની અસરનો એક સંકેત વિષુવવૃત્તીય અને મધ્ય પેસિફિકમાં સપાટીના પાણીનું તાપમાન સામાન્ય કરતા વધારે છે. આ વર્ષે, નવીનતમ ડેટા 2 ડિગ્રીથી વધુનો તફાવત દર્શાવે છે. 1997-98 અને 2015-16માં સમાન તફાવત જોવા મળ્યા હતા. નિષ્ણાતો એવી પણ ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે આ વર્ષે પેસિફિક મહાસાગરની સપાટી નીચેનું પાણી પહેલાથી જ 6 ડિગ્રી સુધી ગરમ થઈ ગયું છે. પહેલાથી જ વધી રહેલા તાપમાન, અલ નિનો અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ દ્વારા છોડવામાં આવેલી વધારાની ગરમી સાથે, હવામાન પર ગંભીર અસર કરી શકે છે.
ભારત માટે આનો શું અર્થ થાય
ડબ્લ્યુએમઓએ જણાવ્યું છે કે જૂન-સપ્ટેમ્બર દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન દક્ષિણ એશિયાના મોટાભાગના ભાગોમાં વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહેવાની સંભાવના છે. ભારત હવામાન વિભાગ (IMD) એ દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસા લાંબા ગાળાના સરેરાશના 90 ટકા જેટલો રહેવાની આગાહી કરી છે, જે સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ પડવાની ઋતુ દર્શાવે છે. ભારત હવામાન વિભાગે જણાવ્યું હતું કે મોનસૂન મિશન કપલ્ડ ફોરકાસ્ટ સિસ્ટમ (MMCFS) ની આગાહીઓ સૂચવે છે કે દક્ષિણપશ્ચિમ ચોમાસા દરમિયાન અલ નિનોની સ્થિતિ મજબૂત બનશે.
લા નિનાથી વિપરીત, અલ નિનો વરસાદની આગાહી ઘટાડે છે
જ્યારે અલ નિનો પૃથ્વીનું તાપમાન વધારે છે, ત્યારે તેનો વિરોધી તબક્કો, જેને લા નિના કહેવાય છે, સામાન્ય રીતે તાપમાન ઘટાડે છે. નિષ્ણાતોના મતે, અલ નિનો ભારતમાં ઓછો વરસાદનું કારણ બને છે, અને આ વર્ષે ચોમાસાની ઋતુમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ પડવાની અપેક્ષા છે. 1971 થી 2020સુધીના ડેટાના આધારે, ભારતનો મોસમી વરસાદ સરેરાશ 87 સેન્ટિમીટર છે. જો ચોમાસાની ઋતુમાં LPA ના 90 ટકા કરતા ઓછો વરસાદ પડે છે, તો IMD તેને અપૂરતો વર્ગીકૃત કરે છે.
