New Delhi News : ગ્રેટર નોઈડા (Greater Noida)થી દિલ્હીના અજમેરી ગેટ તરફ જઈ રહેલી સ્લીપર બસમાં 16 વર્ષની સગીરા સાથે થયેલા કથિત સામૂહિક બળાત્કાર (Bus Rape Cases)ની ઘટનાએ ફરી એકવાર દેશને ઝંઝોળી દીધો છે. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, બસના ડ્રાઇવર અને કંડક્ટર પર ગુનામાં સંડોવણીનો આરોપ છે અને બંનેની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
આ ઘટના માત્ર એક ગુનાની તપાસ પૂરતી સીમિત નથી. તેણે 16 ડિસેમ્બર, 2012ના નિર્ભયા કેસ (Nirbhaya Case)ની યાદ તાજી કરી છે. નિર્ભયા બાદ કાયદામાં મોટા ફેરફારો થયા, મહિલાઓની સુરક્ષા માટે અનેક પગલાં લેવાયા અને જાહેર પરિવહનમાં સુરક્ષા વધારવાની ચર્ચા થઈ. તેમ છતાં, છેલ્લા 14 વર્ષ દરમિયાન બસો, સ્કૂલ બસો, મિની બસો અને સ્લીપર બસોમાં મહિલાઓ અને સગીરાઓ સાથે જાતીય હિંસા (Bus Rape Cases)ના અનેક કેસ સામે આવ્યા છે.
14 વર્ષમાં સામે આવેલા કેસો શું કહે છે?
16 ડિસેમ્બર, 2012ની રાત્રે દિલ્હીમાં 23 વર્ષની પેરામેડિકલ વિદ્યાર્થીની સાથે ચાલતી ખાનગી બસમાં સામૂહિક બળાત્કાર અને અત્યંત ક્રૂર હુમલો થયો હતો. 29 ડિસેમ્બરે સિંગાપોરની હોસ્પિટલમાં તેનું મૃત્યુ થયું. આ ઘટનાએ સમગ્ર દેશમાં મહિલાઓની સુરક્ષા અને કાયદાકીય વ્યવસ્થાને લઈને ઉગ્ર ચર્ચા જગાવી હતી.
નિર્ભયા ઘટના (Nirbhaya Case)બાદ ફોજદારી કાયદામાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા. જાતીય ગુનાઓ માટે સજાની જોગવાઈઓ કડક કરવામાં આવી અને મહિલાઓ તથા બાળકો સામેના ગુનાઓને ગંભીરતાથી લેવા માટે પોલીસ અને ન્યાયિક વ્યવસ્થામાં પણ અનેક ચર્ચાઓ થઈ.
પરંતુ ત્યારપછી પણ બસો સાથે જોડાયેલા આવા કેસો સામે આવતા રહ્યા.
2013: નિર્ભયા ( Nirbhaya Case)પછીના પ્રથમ વર્ષમાં જ અનેક ઘટનાઓ
12 જાન્યુઆરી, 2013ના રોજ પંજાબના ગુરદાસપુરમાં બસમાં મુસાફરી કરતી 29 વર્ષની મહિલાને કથિત રીતે ડ્રાઇવર અને કંડક્ટર સહિતના આરોપીઓએ નિશાન બનાવી હતી. પોલીસ કાર્યવાહી બાદ આરોપીઓમાંથી કેટલાકની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
જાન્યુઆરીમાં મુંબઈની સ્કૂલ બસમાં ચાર વર્ષની બાળકી સાથે જાતીય હુમલા (Bus Rape Cases)નો કેસ પણ સામે આવ્યો હતો. શરૂઆતમાં બળાત્કારની કલમ હેઠળ ફરિયાદ નોંધાઈ હતી, જોકે બાદના અહેવાલોમાં ઘટનાને જાતીય હુમલા તરીકે વર્ણવવામાં આવી હતી.
15 માર્ચ, 2013ના રોજ દેવાસથી ઇન્દોર જતી ખાનગી બસમાં 37 વર્ષની મહિલાને કથિત રીતે નિશાન બનાવવામાં આવી. આરોપ ડ્રાઇવર, કંડક્ટર અને અન્ય એક વ્યક્તિ સામે મૂકાયો હતો.
13 એપ્રિલે દિલ્હીના સુલતાનપુરી વિસ્તારમાં 10 વર્ષની બાળકીને પાર્ક કરેલી ચાર્ટર્ડ બસમાં બળજબરીથી બેસાડવાનો મામલો સામે આવ્યો. આરોપી ડ્રાઇવર સામે POCSO કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી થઈ.
6 સપ્ટેમ્બર, 2013ના રોજ મહારાષ્ટ્રના બદલાપુરમાં પાર્ક કરેલી સ્કૂલ બસમાં ચાર વર્ષની બાળકી પર કથિત બળાત્કારનો કેસ નોંધાયો હતો. પોલીસ તપાસમાં બસ ક્લીનર પર આરોપ મૂકાયો અને તેની ધરપકડ કરવામાં આવી.
2014-2016: સ્કૂલ બસથી મિની બસ સુધી
16 માર્ચ, 2014ના રોજ હરિયાણાના ધારુહેરામાં એક મહિલાને લિફ્ટ આપવાના બહાને બસમાં બેસાડીને કથિત રીતે એકાંત વિસ્તારમાં લઈ જવામાં આવી હતી. ડ્રાઇવર અને તેના સાથી સામે સામૂહિક બળાત્કારનો આરોપ લાગ્યો.
29 માર્ચે મહારાષ્ટ્રના અંબરનાથમાં સ્કૂલ બસમાં સાત વર્ષની બાળકી સાથે જાતીય હુમલાનો કેસ સામે આવ્યો. પોલીસે સ્કૂલના રમતગમત શિક્ષકની ધરપકડ કરી અને POCSO હેઠળ કાર્યવાહી થઈ.
23 ઓગસ્ટ, 2015ના રોજ આસામના બક્સા જિલ્લાના ગોરેશ્વરમાં 13 વર્ષની આદિવાસી છોકરી સાથે બસમાં કથિત સામૂહિક બળાત્કાર થયો હતો. પોલીસે આરોપીઓની ધરપકડ કરી હતી.
16 સપ્ટેમ્બર, 2015ના રોજ ભોપાલમાં મિની બસમાં 43 વર્ષની મહિલા સાથે કથિત બળાત્કારનો કેસ નોંધાયો હતો. ડ્રાઇવર સહિત ત્રણ લોકો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી.
5 નવેમ્બર, 2015ના રોજ બેંગલુરુ ગ્રામ્યના હોસ્કોટમાં 19 વર્ષની મહિલા પર મિની બસમાં કથિત બળાત્કાર થયો હોવાનો આરોપ લાગ્યો. ડ્રાઇવર અને ક્લીનરની ધરપકડ કરવામાં આવી.
1 ફેબ્રુઆરી, 2016ના રોજ દિલ્હીના પુષ્પ વિહારમાં એક ખાનગી બસમાં 30 વર્ષની બોલી-સાંભળી ન શકતી મહિલાના જાતીય શોષણનો આરોપ સામે આવ્યો. પોલીસની કાર્યવાહી બાદ આરોપીની ધરપકડ કરવામાં આવી.
7 માર્ચ, 2016ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશના બરેલીમાં બસમાં 28 વર્ષની મહિલા પર સામૂહિક બળાત્કાર (Bus Rape Cases)નો આરોપ લાગ્યો હતો. આ કેસમાં નવજાત બાળકના મૃત્યુને કારણે મામલો વધુ ગંભીર બન્યો. 2022માં કોર્ટે બંને આરોપીઓને 20 વર્ષની જેલની સજા ફટકારી હતી.
6 મે, 2016ના રોજ ઝારખંડના કોડરમામાં બસ ડ્રાઇવર અને કંડક્ટર સામે મહિલાને એકાંત વિસ્તારમાં લઈ જઈને સામૂહિક બળાત્કાર કરવાનો આરોપ લાગ્યો હતો.
2017-2020: ચાલતી બસ અને સ્લીપર બસોમાં પણ જોખમ
5 જૂન, 2017ના રોજ તમિલનાડુના સેલમ જિલ્લાના ઓમલુરમાં એક 15 વર્ષની છોકરી બસમાં રોકાઈ હતી. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ, ડ્રાઇવર, કંડક્ટર અને અન્ય બે વ્યક્તિઓએ તેની સાથે કથિત સામૂહિક બળાત્કાર કર્યો. POCSO હેઠળ કેસ નોંધાયો અને ચાર આરોપીઓની ધરપકડ થઈ.
27 જૂન, 2017ના રોજ મહારાષ્ટ્રના નાગભિડમાં ચાલતી બસમાં 19 વર્ષની મહિલાને કથિત રીતે નિશાન બનાવવામાં આવી. બસમાં રહેલા CCTVના કારણે કેસને વધુ ધ્યાન મળ્યું અને આરોપીની ધરપકડ કરવામાં આવી.
5 માર્ચ, 2018ના રોજ ઉત્તર કોલકાતામાં ત્રણ વર્ષની બાળકી સાથે લક્ઝરી બસમાં કથિત બળાત્કારનો કેસ સામે આવ્યો. બાળકીને ચોકલેટની લાલચ આપીને બસમાં લઈ જવાનો આરોપ હતો. બસ ક્લીનરની ધરપકડ થઈ.
8 જુલાઈ, 2019ના રોજ ઓડિશાના પુરીમાં 15 વર્ષની આદિવાસી છોકરી પોતાનો સ્ટોપ ચૂકી ગઈ હતી. બસ ખાલી થયા બાદ હેલ્પરે તેને બસમાં રોકી રાખી રાત દરમિયાન કથિત બળાત્કાર કર્યો હોવાનો આરોપ લાગ્યો. પોલીસે હેલ્પરની ધરપકડ કરી.
8 ડિસેમ્બર, 2019ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશના કાનપુર દેહાતમાં ખાનગી સ્કૂલ બસમાં 15 વર્ષની વિદ્યાર્થીની સાથે જાતીય હુમલા (Bus Rape Cases)નો આરોપ સામે આવ્યો. આરોપી ડ્રાઇવર સામે POCSO સહિતની કલમો હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી.
25 ડિસેમ્બર, 2019ના રોજ મધ્ય પ્રદેશના બિયાવરામાં બસ સ્ટેન્ડ પર ઉભેલી બસમાં 15 વર્ષની છોકરી સાથે કથિત બળાત્કાર થયો. બસ હેલ્પર સામે કાર્યવાહી થઈ.
17 જૂન, 2020ના રોજ લખનૌ-મથુરા રૂટની AC સ્લીપર બસમાં 25 વર્ષની મહિલા સાથે કથિત બળાત્કારનો કેસ નોંધાયો. મહિલા પોતાના બે બાળકો સાથે મુસાફરી કરી રહી હતી. પોલીસ તપાસમાં ડ્રાઇવર, કંડક્ટર સહિતના લોકો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી.
2021-2024: જાહેર પરિવહનમાં Women Safetyનો મોટો સવાલ
3 ફેબ્રુઆરી, 2021ના રોજ નવી મુંબઈના ખારઘરમાં પાર્ક કરેલી બસમાં 19 વર્ષની મહિલા સાથે બે પુરુષો દ્વારા કથિત બળાત્કારનો કેસ સામે આવ્યો. એક આરોપીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
20 સપ્ટેમ્બર, 2021ના રોજ દિલ્હીથી ઉત્તર પ્રદેશ જતી બસમાં 14 વર્ષની સગીરા સાથે કથિત બળાત્કારનો આરોપ લાગ્યો. પરિવારના જણાવ્યા અનુસાર, રાત્રિ મુસાફરી દરમિયાન બસ કંડક્ટર અને હેલ્પર પર આરોપ મૂકાયો હતો. કંડક્ટર સામે POCSO હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી.
12 માર્ચ, 2022ના રોજ મધ્ય પ્રદેશના ધાર જિલ્લામાં બસ મુસાફરી દરમિયાન મહિલાને તેના સ્ટોપ બાદ પણ બસમાં રાખી એકાંત વિસ્તારમાં લઈ જવાનો આરોપ લાગ્યો. કંડક્ટર સામે બળાત્કાર અને અન્ય આરોપીઓ સામે સંડોવણીના આક્ષેપ થયા.
7 જૂન, 2022ના રોજ બિહારના પશ્ચિમ ચંપારણમાં 17 વર્ષની છોકરીને નશીલી વસ્તુ ભેળવેલું પીણું આપીને કથિત રીતે એકાંત વિસ્તારમાં લઈ જવામાં આવી અને સામૂહિક બળાત્કારનો આરોપ લાગ્યો. પોલીસે ચાર આરોપીઓની ધરપકડ કરી.
8 સપ્ટેમ્બર, 2022ના રોજ ભોપાલમાં સ્કૂલ બસમાં સાડા ત્રણ વર્ષની બાળકી સાથે કથિત જાતીય હુમલાનો મામલો સામે આવ્યો. ડ્રાઇવર અને મહિલા સહાયકની ધરપકડ થઈ અને POCSO હેઠળ કેસ નોંધાયો.
16 નવેમ્બર, 2022ના રોજ મધ્ય પ્રદેશના શિવપુરીમાં 22 વર્ષની મહિલા સાથે બસમાં કથિત બળાત્કાર થયો. કંડક્ટર સામે આરોપ લાગ્યો અને તેની ધરપકડ કરવામાં આવી.
19 નવેમ્બર, 2023ના રોજ જયપુરમાં ખાનગી બસ ડ્રાઇવર સામે મહિલાનું અપહરણ કરીને બસમાં કથિત બળાત્કાર (Sexual Assault in Buses )કરવાનો આરોપ લાગ્યો.
એ જ દિવસે ઓડિશાના જાજપુરમાં 16 વર્ષની વિદ્યાર્થિનીએ સ્લીપર બસમાં એક વ્યક્તિ દ્વારા કથિત બળાત્કારનો આરોપ લગાવ્યો. પોલીસે અપહરણ અને બળાત્કારની કલમો હેઠળ કેસ નોંધ્યો.
ડિસેમ્બર 2023માં ઉત્તર પ્રદેશથી જયપુર જતી બસમાં 20 વર્ષની દલિત મહિલા સાથે બે ડ્રાઇવરો દ્વારા કથિત સામૂહિક બળાત્કારનો કેસ સામે આવ્યો. આ કેસે ફરી મુસાફરી કરતી મહિલાઓની સુરક્ષા (Women Safety)અંગે સવાલો ઉભા કર્યા.
8 જાન્યુઆરી, 2024ના રોજ રાજસ્થાનના ભરતપુરમાં જયપુરથી ભરતપુર જતી બસમાં 25 વર્ષની પરિણીત મહિલા સાથે કથિત બળાત્કારનો આરોપ લાગ્યો. પોલીસે બસ કંડક્ટરની ધરપકડ કરી.
12 ઓગસ્ટ, 2024ના રોજ દેહરાદૂન ISBTમાં 16 વર્ષની છોકરી સાથે કથિત સામૂહિક બળાત્કારનો કેસ સામે આવ્યો. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, પાર્ક કરેલી બસમાં ડ્રાઇવર, કંડક્ટર અને અન્ય કર્મચારીઓ સહિત પાંચ લોકો પર આરોપ લાગ્યો હતો. પાંચેયની ધરપકડ કરવામાં આવી.
2025: બસ ડેપોથી હાઇવે સુધી કેસો ચાલુ
9 ફેબ્રુઆરી, 2025ના રોજ ફરીદાબાદમાં 56 વર્ષની ઘરકામ કરતી મહિલાએ લિફ્ટ આપવાના બહાને ખાનગી બસમાં લઈ જઈને કથિત બળાત્કાર (Sexual Assault in Buses )કરવાનો આરોપ મૂક્યો. ડ્રાઇવર અને કંડક્ટરની ધરપકડ થઈ.
25 ફેબ્રુઆરી, 2025ના રોજ પુણેના સ્વારગેટ બસ ડેપોમાં 26 વર્ષની મહિલાને બીજી બસમાં લઈ જઈ પાર્ક કરેલી શિવશાહી બસમાં કથિત બળાત્કાર (Sexual Assault in Buses )કરવામાં આવ્યો. પોલીસે આશરે 72 કલાક બાદ આરોપીની ધરપકડ કરી.
31 માર્ચ, 2025ના રોજ કર્ણાટકના દાવણગેરેમાં મંદિરેથી પરત ફરી રહેલી મહિલા સાથે બસમાં કથિત સામૂહિક બળાત્કારનો આરોપ લાગ્યો. મુસાફરો ઉતરી ગયા બાદ ડ્રાઇવર, કંડક્ટર અને હેલ્પર બસને એકાંત વિસ્તારમાં લઈ ગયા હોવાનો આરોપ હતો. ત્રણેયની ધરપકડ થઈ.
2026માં ફરી નિર્ભયા જેવી ચિંતા
11 મે, 2026ના રોજ દિલ્હીના રાની બાગ-નાગલોઈ વિસ્તારમાં ખાનગી સ્લીપર બસના ડ્રાઇવર અને કંડક્ટર સામે મહિલાના કથિત સામૂહિક બળાત્કારનો કેસ નોંધાયો હતો. બંને આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી.
ત્યારબાદ 4 ઓગસ્ટ, 2026ના રોજ ગ્રેટર નોઈડાથી દિલ્હી જતી સ્લીપર બસમાં 16 વર્ષની સગીરા સાથે કથિત સામૂહિક બળાત્કાર (Sexual Assault in Buses )થયો હોવાનો મામલો સામે આવ્યો.
પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, સગીરા બસમાં મુસાફરી કરી રહી હતી ત્યારે ડ્રાઇવર અને કંડક્ટરે ગ્રેટર નોઈડા નજીક તેની સાથે કથિત ગુનો કર્યો. ત્યારબાદ તેને દિલ્હી તરફ આશરે 47 કિલોમીટર દૂર છોડવામાં આવી હોવાનો આરોપ છે. પોલીસે બંને આરોપીઓની ધરપકડ કરી છે.
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર Sexual Assault in Buses અંગે ગંભીર ચર્ચા જગાવી છે. ખાસ કરીને જ્યારે આરોપીઓમાં જ બસના ડ્રાઇવર અથવા કંડક્ટર જેવા જવાબદાર કર્મચારીઓના નામ સામે આવે છે, ત્યારે મુસાફરોની સુરક્ષા વ્યવસ્થા (Women Safety)પર સવાલ ઉભા થાય છે.
કાયદા કડક થયા, પરંતુ Bus Safety માટે હજુ શું જરૂરી?
નિર્ભયા કેસ બાદ કાયદામાં થયેલા ફેરફારો મહત્વપૂર્ણ હતા, પરંતુ માત્ર કાયદો કડક કરવાથી જ આવા ગુનાઓ સંપૂર્ણપણે અટકાવી શકાય નહીં.
જાહેર પરિવહનમાં સુરક્ષા વધારવા માટે કેટલીક બાબતો પર ખાસ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે:
બસ ડ્રાઇવર અને કંડક્ટરનું કડક પોલીસ વેરિફિકેશન
તમામ બસોમાં કાર્યરત અને સતત મોનિટર થતી CCTV વ્યવસ્થા
GPS આધારિત બસ ટ્રેકિંગ
ઇમરજન્સી બટન અને તાત્કાલિક પોલીસ સંપર્કની સુવિધા
સ્લીપર બસોમાં મુસાફરોની ઓળખ અને રેકોર્ડિંગ
બસ સ્ટાફની નિયમિત તાલીમ
મહિલા અને બાળ મુસાફરો માટે ફરિયાદ વ્યવસ્થા
રાત્રિ મુસાફરી દરમિયાન નિયત રૂટ અને સ્ટોપનું પાલન
બસ ડેપો અને પાર્કિંગ વિસ્તારોમાં પૂરતી સુરક્ષા
સ્કૂલ બસોમાં બાળકોની દેખરેખ માટે જવાબદાર સ્ટાફની હાજરી
ખાસ કરીને બાળકો સાથે જોડાયેલી ઘટનાઓમાં POCSO કાયદા હેઠળ ઝડપી અને સંવેદનશીલ તપાસ જરૂરી બને છે.
37 ઘટનાઓની ચર્ચા, પરંતુ સત્તાવાર NCRB યાદી નથી
અહીં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત સમજવી જરૂરી છે. ભારતમાં બસમાં બળાત્કારના કેસો માટે NCRB દ્વારા અલગથી વર્ષવાર એવી સત્તાવાર યાદી ઉપલબ્ધ નથી જેમાં દેશના તમામ બસ-સંબંધિત બળાત્કારના કેસો એક જ કેટેગરીમાં દર્શાવવામાં આવ્યા હોય.
આ કારણે ઉપરોક્ત સમયરેખાને 2012થી 1 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીના મીડિયા અહેવાલો અને જાહેરમાં ઉપલબ્ધ કેસોની સંકલિત યાદી તરીકે જોવી જોઈએ. આ સંપૂર્ણ અથવા અંતિમ સરકારી યાદી નથી.
આ સમયગાળામાં સામે આવેલા 37 જેટલા નોંધપાત્ર કેસો એક ચિંતાજનક પેટર્ન તરફ ઈશારો કરે છે. ક્યાંક ચાલતી બસમાં ગુનો થયો, ક્યાંક પાર્ક કરેલી બસમાં, ક્યાંક સ્કૂલ બસમાં તો ક્યાંક સ્લીપર બસમાં. અનેક કેસોમાં આરોપીઓ બસના ડ્રાઇવર, કંડક્ટર, ક્લીનર અથવા અન્ય સ્ટાફ સાથે જોડાયેલા હતા.
એટલે પ્રશ્ન માત્ર બસની અંદર સુરક્ષા વધારવાનો નથી, પરંતુ બસ ઓપરેટરથી લઈને ડ્રાઇવર-કંડક્ટરની ભરતી, વેરિફિકેશન, CCTV, GPS અને ફરિયાદ વ્યવસ્થા સુધીની સમગ્ર સિસ્ટમને જવાબદાર બનાવવાનો છે.
નિર્ભયા કેસ બાદ 14 વર્ષ વીતી ગયા. કાયદા બદલાયા, સજાની જોગવાઈઓ કડક બની અને સુરક્ષાની ચર્ચા વધી. છતાં ગ્રેટર નોઈડાની તાજેતરની ઘટના ફરી એ જ સવાલ સામે લાવે છે—દીકરીઓ અને મહિલાઓને બસમાં મુસાફરી કરતી વખતે ખરેખર સુરક્ષિત (Women Safety)અનુભવવા માટે હજુ કેટલો સમય રાહ જોવી પડશે?
