El Nino Effect: છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી હવામાનનું ચક્ર વધુ અનિશ્ચિત બનતું જઈ રહ્યું છે. શિયાળાની મોસમ ટૂંકી થઈ રહી છે, જ્યારે ઉનાળાની ગરમી સતત વધી રહી છે. ચોમાસું ક્યારેક મોડું પહોંચે છે તો ક્યારેક સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ નોંધાય છે. બીજી તરફ કેટલાક વિસ્તારોમાં અતિવૃષ્ટિ અને અન્ય સ્થળોએ દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે.
સ્કાયમેટ વેધરના ઉપાધ્યક્ષ (મોસમ વિજ્ઞાન અને જલવાયુ પરિવર્તન)એ જણાવ્યું કે, આ વર્ષે પણ ચોમાસાની ગતિમાં અનિશ્ચિતતા જોવા મળી રહી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર ચોમાસું આગળ વધવા માટે બંગાળની ખાડીમાં લો-પ્રેશર સિસ્ટમ બનવી જરૂરી હોય છે, પરંતુ આ વખતે શરૂઆતમાં આવી સિસ્ટમ સક્રિય થઈ નહોતી. સાથે જ હિંદ મહાસાગરમાંથી આવતી ‘સોમાલિયા જેટ સ્ટ્રીમ’ પવનો પણ નબળા રહ્યા છે.
તેમણે જણાવ્યું કે 28થી 29 જૂન દરમિયાન બંગાળની ખાડીમાં નવી સિસ્ટમ સક્રિય થવાની શક્યતા છે, જેના કારણે ચોમાસાને આગળ વધવામાં મદદ મળી શકે છે. જોકે જુલાઈના પ્રથમ સપ્તાહ પહેલાં ઉત્તર ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં ચોમાસું પહોંચવાની સંભાવના ઓછી છે.
અલ-નીનો (El Nino) ની અસરથી વરસાદમાં ઘટાડાની શક્યતા
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આ વખતનો અલ-નીનો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સૌથી મજબૂત માનવામાં આવે છે. તેની અસર જુલાઈ, ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બર મહિનાના વરસાદ પર પણ પડી શકે છે. વરસાદમાં ઘટાડો જોવા મળી શકે છે, જોકે વચ્ચે-વચ્ચે સારા વરસાદી રાઉન્ડ પણ આવશે. તેમ છતાં જૂનમાં થયેલી વરસાદની ખોટ સંપૂર્ણપણે પૂરી થવાની શક્યતા ઓછી છે.
જલવાયુ પરિવર્તનથી બદલાઈ રહ્યા છે મોસમી ચક્ર
તેમણે જણાવ્યું કે માત્ર દિલ્હી જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં જલવાયુ પરિવર્તનની અસર સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે. અગાઉ ઓક્ટોબર-નવેમ્બરમાં સક્રિય થતા પશ્ચિમી વિક્ષોભ હવે ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરીમાં વધુ જોવા મળે છે અને તેની અસર એપ્રિલ-મે સુધી લંબાઈ રહી છે. પરિણામે શિયાળો ટૂંકો અને ઉનાળો લાંબો બનતો જઈ રહ્યો છે.
શહેરી આયોજનના અભાવે વરસાદમાં સર્જાય છે મુશ્કેલીઓ
ભારે વરસાદ દરમિયાન શહેરોમાં પાણી ભરાવાની સમસ્યા અંગે તેમણે જણાવ્યું કે ઘણા શહેરોમાં યોગ્ય આયોજન વગર વિકાસ થયો છે. ગટર અને ડ્રેનેજ લાઈનોમાં પ્લાસ્ટિક કચરો ભરાઈ જવાથી સામાન્ય વરસાદમાં પણ પાણી ભરાઈ જાય છે. હવામાન વિભાગ અથવા ખાનગી એજન્સીઓ દ્વારા એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવે ત્યારે સ્થાનિક તંત્ર અને હવામાન એજન્સીઓ વચ્ચે વધુ સારો સમન્વય જરૂરી છે.
24થી 48 કલાક અગાઉ મળી શકે છે ભારે વરસાદની ચેતવણી
તેમના જણાવ્યું અનુસાર જ્યારે ઉત્તર ભારત, બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્ર તરફથી આવતી હવાઓ એકબીજા સાથે ટકરાય છે ત્યારે અચાનક ભારે વરસાદ અથવા વાદળ ફાટવા જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. આવા હવામાન તંત્રની જાણકારી સામાન્ય રીતે 24થી 48 કલાક અગાઉ મળી જાય છે અને સંબંધિત તંત્રને ચેતવણી પણ આપવામાં આવે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આવી ચેતવણીઓ પર તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવાથી જાનમાલના નુકસાનને ઘટાડી શકાય છે.
