Hormuz Strait: વિશ્વના લગભગ 20% તેલ અને ગેસ ફક્ત એક જ માર્ગ દ્વારા સમુદ્ર માર્ગે પરિવહન થાય છે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait). તે ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે પાણીની સાંકડી ચેનલ છે. એક બાજુ ગલ્ફ દેશો યુએઈ, કુવૈત, સાઉદી અરેબિયા અને ઇરાક છે અને આ એકમાત્ર દરિયાઈ માર્ગ છે જે તેમના તેલને છોડી શકે છે.
હવે કલ્પના કરો જો આ માર્ગ બંધ કરવામાં આવે તો શું થશે? વિશ્વના તેલ અને ગેસનો પાંચમા ભાગ અવરોધિત થઈ જશે. કિંમતો આસમાને પહોંચી જશે. અને ભારત જેવા દેશો, જે તેમની મોટાભાગની તેલ જરૂરિયાતો આયાત કરે છે, તેમને સૌથી વધુ નુકસાન થશે.
હવે શું થયું છે?
ઈરાન અને અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચે યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું છે. ઈરાને ધમકી આપી છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) પાર કરવાનો પ્રયાસ કરનાર કોઈપણ જહાજ પર હુમલો કરવામાં આવશે.
આ સાંભળીને, ત્યાં લંગરાયેલા સેંકડો જહાજો આગળ વધવા માટે તૈયાર ન હતા. છેલ્લા 24 કલાકમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી (Hormuz Strait) એક પણ મોટું ઓઇલ ટેન્કર પસાર થયું નથી. આ એક મહત્વપૂર્ણ બાબત છે. આનો અર્થ એ છે કે આ માર્ગ વ્યવહારીક રીતે બંધ છે.
ભારતની સ્થિતિ શું છે?
હાલમાં બાવીસ ભારતીય જહાજો ખાડીમાં ફસાયેલા છે, આગળ વધવા કે પાછા ફરવા માટે અસમર્થ છે. આમાંથી બે જહાજો ખાસ કરીને સમાચારમાં છે: IOC (ઇન્ડિયન ઓઇલ) દ્વારા ચાર્ટર્ડ પાઈન ગેસ અને BPCL દ્વારા ચાર્ટર્ડ જગ વસંત.
બંને LPG ટેન્કર છે, એટલે કે તેઓ ભારતીય ઘરો માટે રાંધણ ગેસ જેવા બળતણથી ભરેલા છે. બંને જહાજો શારજાહ, UAE નજીક લંગરાયેલા છે અને શનિવારે રવાના થવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.
મોદી સરકાર શું કરી રહી છે?
ભારત સરકાર ખાલી બેઠી નથી. વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે ભારત ઇચ્છે છે કે તેના જહાજો સુરક્ષિત રીતે અને અવરોધ વિના પસાર થાય.
અને સૌથી અગત્યનું, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પોતે આ જહાજો માટે સલામત માર્ગની સુવિધા માટે અન્ય દેશોના નેતાઓ સાથે વાત કરી રહ્યા છે. આ રાજદ્વારી રમત છે. વડા પ્રધાન ભારતીય જહાજોને પસાર થવા દેવા માટે ઈરાનને સંમત કરાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
અહેવાલો અનુસાર, ગયા અઠવાડિયે ઈરાને બે ભારતીય LPG જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી (Hormuz Strait) પસાર થવાની મંજૂરી આપી હતી. આનો અર્થ એ છે કે ઈરાને ભારતને એક નાની છૂટ આપી હતી. આ સમજી શકાય તેવું છે કારણ કે ભારત અને ઈરાન પહેલાથી જ સારા સંબંધો ધરાવે છે, અને ભારત હંમેશા આ સંઘર્ષમાં પક્ષ લેવાનું ટાળતું આવ્યું છે.
પાકિસ્તાન વિશે એક રસપ્રદ વાર્તા
આ સમાચારમાં બીજો એક રસપ્રદ મુદ્દો છે. ડેટા દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાન જતું એક તેલ ટેન્કર તાજેતરમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી (Hormuz Strait) પસાર થયું હતું. આનો અર્થ એ છે કે ઈરાને આ માર્ગ સંપૂર્ણપણે બંધ કર્યો નથી. તે ચોક્કસ દેશોને પસંદગીપૂર્વક પસાર થવાની મંજૂરી આપી રહ્યું છે. જેમની સાથે તેના સારા સંબંધો છે, અથવા જેઓ તેના માટે ઉપયોગી છે, તેઓ પસાર થઈ રહ્યા છે.
આ એક પ્રકારનું દબાણનું સાધન છે. ઈરાન કહી રહ્યું છે, “જુઓ, હું દરેકને રોકી શકું છું, પણ હું જેને ઈચ્છું તેને પણ પસાર થવા દઈ શકું છું.”
વાસ્તવિક મુદ્દો શું છે?
આ ફક્ત થોડા જહાજો વિશેની વાર્તા નથી. તે તે માર્ગ વિશે છે જે ભારતના રસોઈ ગેસ, પેટ્રોલ અને ડીઝલને વહન કરે છે. જો આ માર્ગ લાંબા સમય સુધી બંધ રહેશે, તો ભારતને ગેસ અને તેલની અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે. કિંમતો વધી શકે છે, જેની સીધી અસર સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડશે.
