India Russia Steel Deal: જ્યારે પણ ભારત(India) અને રશિયાના સંબંધોની ચર્ચા થાય છે, ત્યારે સામાન્ય રીતે ક્રૂડ ઓઇલ, ગેસ, મિસાઇલ અને ન્યૂક્લિયર એનર્જીનો જ ઉલ્લેખ આવે છે. પરંતુ હવે બંને દેશોની મિત્રતા એક એવા ક્ષેત્રમાં પ્રવેશી રહી છે, જેને આવનારા દાયકાની અસલી આર્થિક તાકાત માનવામાં આવે છે— અને તે છે સ્ટીલ (Steel) ક્ષેત્ર. આ એવું ખાસ સ્ટીલ છે જેનાથી દેશમાં મજબૂત પુલ બનશે, બુલેટ ટ્રેન દોડશે, નવી ફેક્ટરીઓ ઊભી થશે અને સંરક્ષણ સાધનો બનશે.

રશિયાના લેનિનગ્રાડમાં બંને દેશો વચ્ચે સ્ટીલ સેક્ટરમાં મોટા રોકાણ, કોકિંગ કોલ સપ્લાય, સ્પેશિયલ સ્ટીલ અને લો-કાર્બન ટેક્નોલોજી પર ગંભીર ચર્ચા થઈ છે. આ બેઠક દર્શાવે છે કે ભારત હવે માત્ર તેલ ખરીદવા પૂરતું સીમિત રહેવા નથી માંગતું, પરંતુ પોતાની ઔદ્યોગિક કરોડરજ્જુને મજબૂત કરવા માટે રશિયાને લાંબા ગાળાનું ભાગીદાર બનાવવા ઇચ્છે છે.

India ને કેમ પડી રહી છે રશિયાની જરૂર?

ભારત(India) હાલમાં દુનિયાની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થા છે, જ્યાં હાઇવે, રેલવે, મેટ્રો અને સેમિકન્ડક્ટર જેવા મેગા પ્રોજેક્ટ્સ ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છે. આ કારણે દેશમાં સ્ટીલની ભારે માંગ છે. ભારતે વર્ષ 2030 સુધીમાં પોતાની સ્ટીલ ઉત્પાદન ક્ષમતા 220 મિલિયન ટનથી વધારીને 300 મિલિયન ટન કરવાનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય રાખ્યું છે. પરંતુ આમાં સૌથી મોટો પડકાર ‘કોકિંગ કોલ’ (Coking Coal) અને હાઇ-ગ્રેડ સ્ટીલની અછતનો છે. કોકિંગ કોલને સ્ટીલ ઉદ્યોગનો જીવ માનવામાં આવે છે.

અત્યારે ભારત તેની આયાત માટે ઓસ્ટ્રેલિયા પર નિર્ભર છે, તેથી રશિયા ભારત માટે એક મજબૂત અને સસ્તો વિકલ્પ બનીને ઉભરી રહ્યું છે. પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો બાદ રશિયાને મોટું બજાર જોઈએ છે અને ભારતને સ્થિર સપ્લાય, જેથી બંનેની જરૂરિયાતો અહીં બરાબર બંધ બેસે છે.

ચીન કેમ રાખશે આ સપ્લાય ચેઈન પર નજર?

વૈશ્વિક સ્ટીલ માર્કેટ, સપ્લાય ચેઈન અને મેટલ પ્રોસેસિંગ પર લાંબા સમયથી ચીનનો એકહથ્થુ દબદબો રહ્યો છે. પરંતુ ભારત હવે આ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનીને પોતાની એક અલગ ઓળખ બનાવવા માંગે છે. જો રશિયા સાથે ભારતનો આ નવો સહયોગ મજબૂત થશે, તો એક વૈકલ્પિક વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન તૈયાર થઈ શકે છે. આનો સીધો અર્થ એ થશે કે ભારત સ્ટીલ અને ક્રિટિકલ મિનરલ્સના મામલામાં ચીન પરની પોતાની આયાત નિર્ભરતા ઘણી ઓછી કરી શકશે. આ જ કારણે રશિયા સાથેના આ જોડાણને માત્ર આર્થિક જ નહીં, પરંતુ એક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહનીતિના દૃષ્ટિકોણથી પણ જોવામાં આવી રહ્યો છે.

ફ્યુચર ઇન્ડસ્ટ્રી અને ગ્રીન સ્ટીલ પર ફોકસ

બંને દેશો વચ્ચેની આ વાતચીતમાં માત્ર સામાન્ય સ્ટીલની ચર્ચા નથી થઈ, પરંતુ ‘સ્પેશિયલ સ્ટીલ’ અને ‘લો-કાર્બન ટેક્નોલોજી’ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. સ્પેશિયલ સ્ટીલનો ઉપયોગ સંરક્ષણ સાધનો, યુદ્ધજહાજો, ફાઇટર જેટ અને હાઇ-સ્પીડ રેલવે બનાવવામાં થાય છે, જેમાં ભારત અત્યારે સંપૂર્ણપણે આત્મનિર્ભર નથી. આ ઉપરાંત, પશ્ચિમી દેશો કાર્બન ઉત્સર્જન પર કડક નિયમો લાવી રહ્યા હોવાથી ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક બજારની સ્પર્ધામાં ટકી રહેવા માટે ભારતે ‘ગ્રીન સ્ટીલ’ (પર્યાવરણને અનુકૂળ સ્ટીલ) તરફ જવું જ પડશે. રશિયા સાથે ટેક્નોલોજી અને સંયુક્ત રોકાણ પર ચાલી રહેલી ચર્ચા આ દિશાનો જ એક ભાગ છે.

ખાણથી લઈને પોર્ટ સુધીનું મોટું આયોજન

રશિયાના લેનિનગ્રાડ ઓબ્લાસ્ટ વહીવટીતંત્રે આ વાતચીતમાં પોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને લોજિસ્ટિક્સ સહયોગ પર પણ ભારે ભાર મૂક્યો છે. આનો અર્થ એ છે કે બંને દેશો માત્ર ખરીદ-વેચાણ સુધી સીમિત રહેવા નથી માંગતા, પરંતુ એક એન્ડ-ટુ-એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ નેટવર્ક બનાવવા માંગે છે. એટલે કે ખાણમાંથી માલ કાઢવાથી લઈને શિપિંગ, પ્રોસેસિંગ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સુધીની આખી સિસ્ટમ એકસાથે વિકસાવવાની યોજના છે. જો આ આયોજન સફળ થશે તો ભારતના(India) સ્ટીલ સેક્ટરનો ઉત્પાદન ખર્ચ ઘણો ઘટી જશે અને વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બનવાનું ભારતનું(India) સપનું સાકાર થશે.

આ પણ વાંચો :ઇંધણની કટોકટી વચ્ચે બ્રિટને નિયમો હળવા કર્યા, હવે ભારત પાસેથી ખરીદશે રશિયન ઓઇલ

આ પણ વાંચો :PM Modi ને સવાલ પૂછનાર નોર્વેના પત્રકાર હેલી લિંગના ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ એકાઉન્ટ થયાં સસ્પેન્ડ

આ પણ વાંચો :ઈરાન સામેના યુદ્ધમાં અમેરિકાને વેઠવું પડ્યું મોટું નુકસાન, જેડી વાન્સે આપી પરમાણુ ચેતવણી