New Delhi News: કેન્દ્ર સરકારે 2 જાન્યુઆરી, 2018ના રોજ ચૂંટણી બોન્ડ (Election Bond) યોજનાને નોટિફાઈ કરી હતી, જેને સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court) ગેરકાયદે જાહેર કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી જેમાં રાજકીય પક્ષોને ચૂંટણી બોન્ડમાંથી મળેલા ભંડોળને જપ્ત કરવાની માગ કરવામાં આવી હતી. એડવોકેટ જયેશ કે ઉન્નીકૃષ્ણન અને એડવોકેટ વિજય હંસરિયાએ આ અરજી દાખલ કરી છે.
આ અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે અદાલતે તેના નિર્ણયની સમીક્ષા કરવી જોઈએ જેમાં રાજકીય પક્ષો (Political Parites) દ્વારા ચૂંટણી બોન્ડ દ્વારા મેળવેલા 16,518 કરોડ રૂપિયા જપ્ત કરવાની માંગને ફગાવી દેવામાં આવી હતી.
અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ADR કેસમાં આપવામાં આવેલા નિર્ણયમાં ચૂંટણી બોન્ડને શરૂઆતથી જ અમાન્ય ગણવામાં આવ્યા છે. તેથી, રાજકીય પક્ષોને મળેલા ભંડોળને જપ્ત કરવાની માંગ કરતી અરજીને ફગાવી શકાય નહીં. ઇલેક્ટોરલ બોન્ડ સ્કીમ (Electoral Bond Scheme)માં કોર્ટ દ્વારા દેખરેખ હેઠળની તપાસની માંગ કરતી ખેમ સિંહ ભાટીની અરજી સહિતની અનેક અરજીઓને સુપ્રીમ કોર્ટે 2 ઓગસ્ટ, 2024ના રોજ ફગાવી દીધી હતી.
અગાઉ, 15 ફેબ્રુઆરી 2024 ના રોજ, ભૂતપૂર્વ CJI DY ચંદ્રચુડની આગેવાની હેઠળની 5 ન્યાયાધીશોની બેન્ચે ભાજપ સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ રાજકીય ભંડોળ માટે ચૂંટણી બોન્ડ યોજનાને રદ કરી દીધી હતી.
ચૂંટણી બોન્ડ યોજના શું છે?
2017ના બજેટમાં તત્કાલિન નાણામંત્રી અરુણ જેટલી દ્વારા ચૂંટણી બોન્ડ યોજના રજૂ કરવામાં આવી હતી. કેન્દ્ર સરકારે તેને 2 જાન્યુઆરી 2018 ના રોજ સૂચિત કર્યું. આ એક પ્રકારની પ્રોમિસરી નોટ છે. તેને બેંક નોટ (Bank Note) પણ કહેવામાં આવે છે. કોઈપણ ભારતીય નાગરિક કે કંપની તેને ખરીદી શકે છે.
સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) એ 12 માર્ચ, 2024ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટમાં ડેટા સબમિટ કર્યો હતો. તે જ સમયે, સુપ્રીમ કોર્ટે પંચને 15 માર્ચ સુધીમાં ડેટા સાર્વજનિક કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. ચૂંટણી પંચે 14 માર્ચે પોતાની વેબસાઈટ પર ઈલેક્ટોરલ બોન્ડનો ડેટા જાહેર કર્યો હતો. ભાજપ સૌથી વધુ ડોનેશન લેતી પાર્ટી છે. 12 એપ્રિલ 2019 થી 11 જાન્યુઆરી 2024 સુધીમાં પાર્ટીને સૌથી વધુ 6,060 કરોડ રૂપિયા મળ્યા છે.
યાદીમાં તૃણમૂલ કોંગ્રેસ બીજા સ્થાને (1,609 કરોડ) અને કોંગ્રેસ પાર્ટી ત્રીજા સ્થાને (1,421 કરોડ) છે. જો કે યાદીમાં કઈ કંપની દ્વારા કઈ પાર્ટીને કેટલી રકમ દાનમાં આપવામાં આવી છે તેનો ઉલ્લેખ નથી. ચૂંટણી પંચે વેબસાઇટ પર 763 પેજની 2 યાદીઓ અપલોડ કરી છે. સૂચિમાં બોન્ડ ખરીદનારાઓ વિશેની માહિતી શામેલ છે.
ચૂંટણી બોન્ડ્સ કેશ કરનાર પક્ષોમાં કોંગ્રેસ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ, આમ આદમી પાર્ટી, સમાજવાદી પાર્ટી, AIADMK, BRS, શિવસેના, TDP, YSR કોંગ્રેસ, DMK, JDS, NCP, JDU અને RJDનો સમાવેશ થાય છે.
ચૂંટણી બોન્ડ યોજના વિવાદમાં કેમ આવી?
2017 માં તેને રજૂ કરતી વખતે, અરુણ જેટલીએ દાવો કર્યો હતો કે તે રાજકીય પક્ષોના ભંડોળ અને ચૂંટણી પ્રણાલીમાં પારદર્શિતા લાવશે. કાળા નાણા પર અંકુશ આવશે. તે જ સમયે, વિરોધીઓએ કહ્યું કે ચૂંટણી બોન્ડ ખરીદનાર વ્યક્તિની ઓળખ જાહેર કરવામાં આવતી નથી, જેના કારણે તેઓ ચૂંટણીમાં કાળા નાણાનો ઉપયોગ કરવાનું માધ્યમ બની શકે છે.
બાદમાં આ યોજનાને 2017માં જ પડકારવામાં આવી હતી, પરંતુ સુનાવણી 2019માં શરૂ થઈ હતી. 12 એપ્રિલ, 2019ના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ રાજકીય પક્ષોને 30 મે, 2019 સુધીમાં ચૂંટણી પંચને ચૂંટણી બોન્ડ સાથે સંબંધિત તમામ માહિતી એક પરબિડીયુંમાં સબમિટ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. જો કે, કોર્ટે આ યોજનાને અટકાવી ન હતી.
પાછળથી ડિસેમ્બર 2019 માં, પિટિશનર એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR) એ આ યોજના પર રોક લગાવવા માટે અરજી દાખલ કરી. જેમાં મીડિયાના અહેવાલોને ટાંકીને જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચ અને રિઝર્વ બેંકની ચૂંટણી બોન્ડ યોજના અંગેની ચિંતાઓને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કેવી રીતે અવગણવામાં આવી હતી.
ચૂંટણી બોન્ડ યોજનામાં ભ્રષ્ટાચાર: કોંગ્રેસ
ઈલેક્ટોરલ બોન્ડના ડેટા જાહેર થયા બાદ કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે કહ્યું હતું કે ભાજપે આ યોજના દ્વારા કરોડો રૂપિયાનો ભ્રષ્ટાચાર કર્યો છે. તેણે આ માટે 4 કારણો આપ્યા. તેમણે કહ્યું કે અમે એક યુનિક બોન્ડ આઈડી નંબર માંગીશું, જેનાથી એ જાણવામાં મદદ મળશે કે કોણે કોને કેટલું દાન આપ્યું છે.
કોઈપણ ભારતીય ખરીદી શકે છે, 15 દિવસની માન્યતા સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા તાત્કાલિક પ્રતિબંધ પહેલાં, ભારતીય સ્ટેટ બેંકની 29 પસંદગીની શાખાઓમાં ચૂંટણી બોન્ડ ઉપલબ્ધ હતા. ખરીદનાર તેની પસંદગીના પક્ષને આ બોન્ડ દાન કરી શકે છે. જો કે બોન્ડ મેળવનાર પક્ષ તેના માટે પાત્ર છે.
ખરીદનાર રૂ. 1000 થી રૂ. 1 કરોડ સુધીના બોન્ડ ખરીદી શકે છે. આ માટે તેણે પોતાનું સંપૂર્ણ કેવાયસી બેંકને આપવું પડ્યું. જે પક્ષને આ બોન્ડ દાનમાં આપવામાં આવ્યું હતું તેના માટે છેલ્લી લોકસભા અથવા વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ઓછામાં ઓછા 1% મત મેળવવું ફરજિયાત હતું.
દાતા બોન્ડ દાન કરે તેના 15 દિવસની અંદર, બોન્ડ મેળવનાર રાજકીય પક્ષ ચૂંટણી પંચ દ્વારા વેરિફાઈડ બેંક ખાતા દ્વારા તેને રોકડ કરાવશે. નિયમો અનુસાર કોઈપણ ભારતીય તેને ખરીદી શકે છે. બોન્ડ ખરીદનારની ઓળખ ગુપ્ત રહે છે. તેને ખરીદનાર વ્યક્તિને ટેક્સમાં છૂટ પણ મળે છે. આ બોન્ડ જારી કર્યા પછી 15 દિવસ સુધી માન્ય રહે છે.
આ પણ વાંચો:ઈલેક્ટોરલ બોન્ડ મામલે TMC અને JDU પક્ષનો ચૂંટણી પંચ સમક્ષ વિચિત્ર ખુલાસો
