El Nino Drought SPI Index Update: દેશમાં ચોમાસાની સ્થિતિ ફરી એકવાર ચોંકાવનારી સામે આવી છે. એક તરફ અનેક જિલ્લાઓમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ પડતાં સૂકા જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે, તો બીજી તરફ કેટલાક વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતાં વધુ વરસાદ નોંધાતા ભેજ અને ભારે વરસાદની સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. એટલે કે દેશના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં ચોમાસું(El Nino)  એકસરખું રહ્યું નથી અને વરસાદના બંને છેડા સ્પષ્ટ જોવા મળી રહ્યા છે.

218 જિલ્લાઓમાં સૂકા જેવી સ્થિતિ

છેલ્લા ચાર અઠવાડિયામાં પડેલા વરસાદના આધારે દેશના ઓછામાં ઓછા 218 જિલ્લાઓમાં મધ્યમથી ગંભીર અને અત્યંત સૂકા(El Nino)  જેવી સ્થિતિ સામે આવી છે. IMD એટલે કે ભારતીય હવામાન વિભાગ દ્વારા Standardized Precipitation Index એટલે કે SPIના આધારે આ સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. SPIમાં ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન પડેલા વરસાદની તુલના તે સમયગાળાના ઐતિહાસિક સરેરાશ વરસાદ સાથે કરવામાં આવે છે. 13 ઓગસ્ટથી 9 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીના ચાર અઠવાડિયાના સમયગાળામાં મધ્યમ, ગંભીર અને અત્યંત સૂકા વર્ગમાં આવતા જિલ્લાઓની સંખ્યા 218 રહી છે. જ્યારે 2023ના સમાન સમયગાળામાં આ સંખ્યા 188 હતી. એટલે કે આ વર્ષે આવા જિલ્લાઓમાં 30નો વધારો થયો છે.

હળવો સૂકો ઘટ્યો, પરંતુ ગંભીરતા વધી

હળવા સૂકાવાળા જિલ્લાઓને પણ સામેલ કરવામાં આવે તો 2023માં કુલ 469 જિલ્લા સૂકાની કોઈને કોઈ શ્રેણીમાં હતા, જ્યારે આ વર્ષે આ સંખ્યા ઘટીને 454 થઈ છે. જોકે, ચિંતાની વાત એ છે કે હળવા સૂકાવાળા(El Nino) જિલ્લાઓ 281થી ઘટીને 236 થયા છે, જ્યારે મધ્યમ સૂકાવાળા જિલ્લાઓ 97થી વધીને 120 અને ગંભીર સૂકાવાળા જિલ્લાઓ 50થી વધીને 65 થયા છે. એટલે કે વરસાદની અછત ધરાવતા વિસ્તારોમાં તેની ગંભીરતા વધી છે. મહારાષ્ટ્રના મરાઠવાડા અને વિદર્ભ ઉપરાંત ગુજરાત, આંધ્ર પ્રદેશ, રાજસ્થાન અને મેઘાલયના અનેક જિલ્લાઓમાં સૂકા જેવી સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. પંજાબ અને હરિયાણાના કેટલાક વિસ્તારોમાં પણ વરસાદની અછત નોંધાઈ છે.

બીજી તરફ કેટલાક વિસ્તારોમાં અતિશય વરસાદ

આ સમગ્ર આંકડાની બીજી મહત્વની બાજુ એ છે કે કેટલાક વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતાં વધુ વરસાદ પણ થયો છે. મધ્યમથી અત્યંત ભેજવાળી સ્થિતિ ધરાવતા જિલ્લાઓની સંખ્યા 2023ના 58થી વધીને આ વર્ષે 86 થઈ છે. ગંભીર રીતે ભીના જિલ્લાઓ 11થી વધીને 26 અને અત્યંત ભીના જિલ્લાઓ 14થી વધીને 16 થયા છે. આમ, દેશમાં ક્યાંક ખેડૂતો વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યા છે તો ક્યાંક વધુ વરસાદ પડકાર બની રહ્યો છે. ચોમાસાની આ અસમાન સ્થિતિ કૃષિ ક્ષેત્ર માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. જોકે, માત્ર SPIના (El Nino) આધારે દુષ્કાળની સંપૂર્ણ સ્થિતિ નક્કી કરી શકાતી નથી, કારણ કે તેમાં તાપમાન અને જમીનની ભેજ જેવા પરિબળો સામેલ નથી.અર્થાત્, ક્યાંક સૂકાની માર અને ક્યાંક વરસાદનો પ્રહાર—આ વખતે દેશનું ચોમાસું બંને છેડાની તસવીર બતાવી રહ્યું છે.

આ પણ વાંચો:શું છે સુપર અલ નીનો જેણે 150 વર્ષ પહેલાં લીધો હતો 5 કરોડ લોકોનો જીવ? જાણો ભારત પર તેની અસર

આ પણ વાંચો: આગામી 5 વર્ષ પૃથ્વી માટે ભારે, ‘સુપર અલ નીનો’ મચાવશે તબાહી અને તૂટશે પેરિસ કરારની મર્યાદા

આ પણ વાંચો:2026ના અંતિમ 3 મહિના તોફાની બની શકે! ISROએ વાવાઝોડાને લઈને આપી મોટી ચેતવણી